Τα εκλογικά σενάρια φουντώνουν με αποτέλεσμα να αυξάνει και η δική μας επαγγελματική ετοιμότητα για εκλογές κατακαλόκαιρο ή το φθινόπωρο. Μαζί με τα εκλογικά σενάρια φούντωσαν τις προηγούμενες ημέρες και τα σενάρια για αλλαγή του εκλογικού νόμου.

Άκουσα πολλές και διαφορετικές απόψεις. Η αλήθεια είναι ότι δεν τις άκουσα για πρώτη φορά. Ας συζητήσουμε ορισμένες και θα καταθέσω και τη δική μου η οποία εκ πρώτης όψεως δεν θα αρέσει, αλλά εάν την σκεφθείτε λίγο παραπάνω θα δείτε ότι ίσως έχει περισσότερα θετικά από ότι αρνητικά.

Απλή αναλογική. Διαφωνώ. Γιατί στην Ελλάδα οι βουλευτικές εκλογές δεν κρίνουν μόνο την αντιπροσώπευση των κομμάτων στο κοινοβούλιο. Καλώς ή κακώς κρίνουν και το ποιος θα είναι κυβερνήσει για τα επόμενα τέσσερα χρόνια (3 ½ για την ακρίβεια) την χώρα. Για να είμαστε ρεαλιστές οι συμμαχικές κυβερνήσεις δεν αποδίδουν. Μπορεί να κερδίζουν τα μικρά κόμματα. Χάνει όμως η αποτελεσματικότητα της κυβέρνησης. Επιπλέον, τα μικρά κόμματα ανήκουν στα άκρα του πολιτικού συστήματος. Είναι συνήθως αδιάλλακτα, δογματικά περιχαρακωμένα στις θέσεις τους. Το γεγονός αυτό τους στερεί την απαιτούμενη ευελιξία για αποτελεσματική διακυβέρνηση. Για τα μικρά κόμματα ευελιξία σημαίνει ότι θα χάσουν τις περιχαρακωμένες ψήφους τους. Ειδικά στην εποχή μας έχουμε περισσότερο ανάγκη ανοιχτά κόμματα και λιγότερο κόμματα ιδεολογικής καθαρότητας.

Μεικτό σύστημα εκλογής των βουλευτών. Το λεγόμενο γερμανικό. Διαφωνώ όσο και με την απλή αναλογική. Όποιος θέλει να μας εκπροσωπήσει στο Κοινοβούλιο αλλά και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα πρέπει να εκλέγεται με σταυρό. Όσο για τις προσωπικότητες «κύρους» οι οποίες δεν μπορούν να διεκδικήσουν σταυρό προτίμησης… Ε, δεν κερδίσαμε και πολλά από τους μέχρι σήμερα βουλευτές επικρατείας. Όπότε μπορούμε να ζήσουμε και χωρίς τις προσωπικότητες «κύρους» που αρνούνται να δεχθούν την ψήφο μας.

Ισχυρό πλειοψηφικό εκλογικό σύστημα. Συμφωνώ. Είμαι, δε, λάτρης του Βρετανικού εκλογικού συστήματος. Μονοεδρικές εκλογικές περιφέρειες. Άρα τα κόμματα δεν έχουν περιθώρια να μην κατεβάσουν τους καλύτερους υποψηφίους, συνεπώς και υποψηφίους που θα έχουν «κύρος». Υπάρχει στενή σχέση του βουλευτή με την εκλογική του περιφέρεια. Οι βουλευτές δεν εξαρτώνται από κανένα οικονομικό συμφέρον για την εκλογή τους. Επαγγελματικά σας λέω ότι κάνουν πολύ ωραίες καμπάνιες που στηρίζονται στην προσωπική επικοινωνία. Πάνω απ’ όλα το Βρετανικό εκλογικό σύστημα οδηγεί σε ισχυρές κυβερνήσεις που μπορούν να προωθήσουν μεταρρυθμίσεις. Πολλοί ισχυρίζονται ότι αυτό το εκλογικό σύστημα οδηγεί στον δικομματισμό. Εκ πρώτης όψεως μπορεί έτσι να φαίνεται. Τα Βρετανικά κόμματα όμως είναι πολυσυλλεκτικά, με ισχυρές πολιτικές τάσεις στο εσωτερικό τους. Τόσο πολυσυλλεκτικά που ο Ανδριανόπουλος ή ο Μάνος δεν θα διαγράφονταν ποτέ από τους Συντηρητικούς. Όπως και ο Τσοβόλας δεν θα αποχωρούσε ποτέ από τους Εργατικούς.

Η Χολιγουντιανού επιπέδου τηλεοπτική παραγωγή στο Προγραμματικό Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ απέσπασε την προσοχή μας από το Πρόγραμμα του κόμματος της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης. Εκτός της τηλεοπτικής υπερπαραγωγής σε αυτό συνέβαλε και ο Κώστας Λαλιώτης ο οποίος έκλεψε την παράσταση. Ποιους χαιρέτησε, ποιους δεν χαιρέτησε, γιατί δεν μίλησε. Τελικά ο Κώστας Λαλιώτης είναι η ψυχή του ΠΑΣΟΚ και αυτό οφείλουμε να του το αναγνωρίσουμε. Ίσως να είναι και το «θείο βρέφος».

Το παράδοξο είναι ότι στη δεδομένη χρονική συγκυρία, η επιστροφή Λαλιώτη ίσως να αποτελεί «θείο δώρο» για τη Νέα Δημοκρατία. Για τρεις λόγους:

Πρώτον, γιατί τελειώνουν τα ψέμματα. Η Νέα Δημοκρατία δεν έχει πια να αντιμετωπίσει ένα ΠΑΣΟΚ που δεν κατάφερε να κερδίσει ούτε μια μονάδα από τα ομόλογα. Ο Λαλιώτης έχει αποδείξει ότι ξέρει από πολιτική επικοινωνία και το έχει αποδείξει πάμπολλες φορές. Συνεπώς, κάθε κατεργάρης στον πάγκο του, καθώς το παιχνίδι σοβαρεύει.

Δεύτερον, γιατί ο Λαλιώτης συμβολίζει το ιστορικό ΠΑΣΟΚ. Η αλήθεια είναι ότι κανένα πολιτικό στέλεχος του ΠΑΣΟΚ δεν μπορεί να συσπειρώσει το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης περισσότερο από τον Κώστα Λαλιώτη. Συσπείρωση όμως του ΠΑΣΟΚ σημαίνει και συσπείρωση της βάσης της Νέας Δημοκρατίας. Όσο συσπειρώνονται τα δύο μεγάλα κόμματα τόσο ανεβαίνει το ποσοστό του δικομματισμού. Εάν αυτό συμβεί τότε θα περιοριστούν οι πιθανότητες για είσοδο πέμπτου κόμματος στη Βουλή (ίσως και τετάρτου, καθώς ο Συνασπισμός πάντα κινούταν οριακά πάνω από το 3%). Αυτό επιθυμεί και η Νέα Δημοκρατία προκειμένου να εξασφαλίσει μια άνετη κοινοβουλευτική πλειοψηφία, όποτε γίνουν εκλογές.

Τρίτον, εάν ο Λαλιώτης ακολουθήσει την πολιτική του «σκληρού ροκ», αυτό θα σημάνει και περαιτέρω διείσδυση της Νέας Δημοκρατίας στον «μεσαίο χώρο»-«πολιτικό κέντρο». Έναν χώρο ζωτικής σημασίας, όχι μόνο για τις επόμενες εκλογές. Ο συγκεκριμένος χώρος είναι στρατηγικής σημασίας για τα δυο μεγάλα κόμματα σε βάθος χρόνος καθώς εκεί αρχίζει να συσσωρεύεται ένα σημαντικό ποσοστό των ψηφοφόρων.

Τελικά εάν είναι «θείο βρέφος» για το ΠΑΣΟΚ ή «θειο δώρο» για τη Νέα Δημοκρατία θα το γνωρίζουμε την επόμενη των εκλογών. Όποτε αυτές γίνουν. Ιούνιο, Σεπτέμβριο ή Μάρτιο του 2008.

Λαμβάνοντας τα αποτελέσματα της τελευταίας δημοσκόπησης της VPRC ο πρωθυπουργός δεν θα ένιωσε ιδιαίτερη ανησυχία. Ούτε και φυσικά έκπληξη. Η Νέα Δημοκρατία προηγείται σταθερά του ΠΑΣΟΚ και ο ίδιος του Γιώργου Παπανδρέου, παρότι ο πρώτος εμφανίζει πτώση και ο δεύτερος άνοδο.

Είναι όντως αξιοσημείωτη η αντοχή που δείχνει το κυβερνών κόμμα. Τα δομημένα ομόλογα δεν φαίνεται να άγγιξαν καθόλου την κυβέρνηση. Και δεν είναι μόνο αυτό. Σε μια περίοδο όπου όλες οι κυβερνήσεις παρουσιάζουν συμπτώματα εκλογικής κόπωσης, η κυβέρνηση φαίνεται να μην αντιμετωπίζει ιδιαίτερο πρόβλημα και βαδίζει σε μια άνετη από ότι τουλάχιστον δείχνουν οι έρευνες εκλογική νίκη.

Τι δείχνει η τελευταία δημοσκόπηση της VPRC που έγινε για λογαριασμό του ΣΚΑΙ:
Πρώτον, η Νέα Δημοκρατία προηγείται του ΠΑΣΟΚ κατά τρεις ποσοστιαίες μονάδες. 42,5% η Νέα Δημοκρατία, 39,5% το ΠΑΣΟΚ. Ακολουθούν με 6,5% το ΚΚΕ, με 5% ο Συνασπισμός και με 3,5% ο ΛΑΟΣ του Γιώργου Καρατζαφέρη.
Δεύτερον, ο Κώστας Καραμανλής συνεχίζει να υπερισχύει του Γιώργου Παπανδρέου στην καταλληλότητα για πρωθυπουργός. Συγκεκριμένα ο Κώστας Καραμανλής συγκεντρώνει ποσοστό 46% (49% στην μέτρηση του Απριλίου) έναντι 28% (24% στην προηγούμενη έρευνα) του Γιώργου Παπανδρέου. Γεγονός που δείχνει ότι η επίπτωση του θέματος των ομολόγων στο πρόσωπο του πρωθυπουργού είναι πολύ μικρή.
Τρίτον, σταθερά η Νέα Δημοκρατία προηγείται στην παράσταση νίκης έναντι του ΠΑΣΟΚ. 6 στους 10 πιστεύουν ότι νικητής των επόμενων εκλογών θα είναι η Νέα Δημοκρατία.

Το πιο σημαντικό συμπέρασμα από την ανάλυση της έρευνας της VPRC είναι ότι από όλη τη συζήτηση σχετικά με το ζήτημα των ομολόγων το κόμμα της αντιπολίτευσης δεν κέρδισε σχεδόν τίποτα, ενώ η κυβέρνηση έχασε ελάχιστα. Εάν μάλιστα η παραίτηση Τσιτουρίδη πραγματοποιούταν νωρίτερα η κυβέρνηση δεν θα είχε σχεδόν καμμία φθορά..

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι σε στρατηγικό επίπεδο δεν έχει πραγματοποιηθεί καμμία ουσιαστική αλλαγή στο πολιτικό τοπίο. Η κυβέρνηση στο μόνο που βγαίνει ζημιωμένη είναι ότι επί δύο και πλέον μήνες, δεν μπορούσε να θέσει και να καθοδηγήσει την ατζέντα της πολιτικής επικαιρότητας. Και στις μέρες μας, περισσότερο από κάθε άλλη φορά το agenda setting είναι κυρίαρχο στοιχείο της όποιας επικοινωνιακής στρατηγικής. Το στοιχείο αυτό αποκτά περισσότερη σημασία όταν υπάρχει η σκέψη των προώρων εκλογών.

Πριν από λίγες ημέρες διάβασα ότι βουλευτές της Επιτροπής Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής ζήτησαν την απαγόρευση των τηλεφωνικών δημοσκοπήσεων, αμφισβητώντας την αξιοπιστία τους. Ορισμένα σχόλια.
Πρώτον. Οι τηλεφωνικές δημοσκοπήσεις αποτελούν το κατεξοχήν εργαλείο πολιτικής έρευνας π.χ στις ΗΠΑ. Εκεί όπου η δημοσκόπηση αποτελεί πραγματικό εργαλείο δουλειάς για κάθε πολιτικό, κόμμα ή οργάνωση που θέλει να ακούει τη φωνή των πολιτών. Οι έρευνες κάλπης έχουν εγκαταλειφθεί εδώ και χρόνια γιατί κοστίζουν αρκετά χρήματα αλλά και γιατί απαιτούν μεγάλο χρόνο υλοποίησης.
Δεύτερον. Οι τηλεφωνικές δημοσκοπήσεις εφόσον σχεδιασθούν και υλοποιηθούν με σωστό τρόπο έχουν πια μεγάλο βαθμό αξιοπιστίας, ώστε να μπορέσει κάποιος να μελετήσει την τάση της κοινής γνώμης.
Τρίτον. Οι δημοσκοπήσεις δεν έχει αποδειχθεί σε καμμία χώρα του κόσμου ότι επηρεάζουν την κοινή γνώμη. Ιδίως την εκλογική συμπεριφορά των ψηφοφόρων. Η δημοσκόπηση αποτελεί ένα εργαλείο για την χάραξη της στρατηγικής και ως τέτοιο πρέπει να αντιμετωπίζεται.
Τέταρτον.Όπως και στον υπόλοιπο κόσμο έτσι και στην Ελλάδα, υπάρχουν σοβαροί επαγγελματίες που σέβονται τους πελάτες τους και τη δουλειά τους. Οι πολιτικοί και τα κόμματα τους γνωρίζουν και δεν έχουν παρά να απευθύνονται σε αυτούς.
Πέμπτον. Είναι πραγματικά λυπηρό βουλευτές να ζητούν τη λήψη ενός τέτοιου μέτρου. Αποδεικνύουν στην πράξη πόσο απέχουν είναι από τη σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα και τις διεθνείς τάσεις του σύγχρονου πολιτικού μάρκετινγκ.
Αυτά.

Το σενάριο περί πρόωρων εκλογών συνοδεύει κάθε κυβερνητική δραστηριότητα από τις αρχές του έτους τουλάχιστον. Ίσως να είμαστε η μοναδική χώρα στον κόσμο όπου ένα χρόνο πριν την επίσημη ημερομηνία διεξαγωγής των εκλογών, η προκήρυξή τους συζητείται τόσο έντονα.

Η αντιπολίτευση είναι λογικό να ζητά εκλογές. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι αυτή είναι και η δουλειά της. Η κυβέρνηση όμως;

Στις κυριακάτικες εφημερίδες τα ρεπορτάζ ήταν κάτι παραπάνω από ενδεικτικά. Τα μισά κυβερνητικά στελέχη ζητούν από τον πρωθυπουργό να προχωρήσει σε προκήρυξη πρόωρων εκλογών.

Θα ήθελα να θέσω τρία ερωτήματα;
Πρώτον, πως θα αιτιολογήσει ο πρωθυπουργός την προκήρυξη εκλογών; Πέταξε ένα F16 πάνω από το Καστελόριζο και ζητάμε εκλογές για να το αναχαιτίσουμε;
Δεύτερον, μήπως δεν είναι η κατάλληλη στιγμή για τη Νέα Δημοκρατία για να πάει σε εκλογές; Το λέω αυτό γιατί η κυβέρνηση επί τρεις μήνες ήταν στο «καναβάτσο» και το σφυροκόπημα ήταν ανελέητο για το ζήτημα των ομολόγων. Μάλλον θα ήταν παγκόσμια πρωτοτυπία το γεγονός αυτό να θεωρείται πλεονέκτημα για την κυβέρνηση. Διότι σε πρόωρες εκλογές πας όταν έχεις πλεονέκτημα και μάλιστα ισχυρό. Διαφορετικά εξαντλείς την τετραετία.
Τρίτον, η κυβέρνηση δεν έχει διαμορφώσει εκλογική ατζέντα. Με ποια θέματα θα πάει σε εκλογές; Τη διαφθορά και την ανάγκη ύπαρξης διαφάνειας στον δημόσιο βίο; Ή με την οικονομία και τα επιτεύγματά της σε αυτό τον τομέα; Μάλλον με το δεύτερο, γιατί οι εκλογές κρίνονται, κυρίως στην οικονομία. Αλλά τέτοιου είδους ατζέντα δεν έχει ακόμη διαμορφωθεί, καθώς μπορεί να βγήκαμε από την επιτήρηση αλλά αυτό δεν σημαίνει τίποτα για τους πολίτες εάν δεν το νοιώσουν και στην τσέπη τους.

Ο Καραμανλής μέχρι σήμερα έχει αποδείξει ότι λειτουργεί με την κοινή λογική. Οπότε εκλογές μάλλον από Σεπτέμβριο. Για να μην πούμε τον Μάρτιο του 2008.

Με αφορμή τις γαλλικές εκλογές έχουν γίνει ουκ ολίγα σχόλια για τη διαμόρφωση του πολιτικού χάρτη στην Ευρώπη και στην Ελλάδα. Και τι εννοώ;
Υπάρχει μια μετατόπιση προς τα δεξιά; Οι αριστερές ιδέες υποχωρούν; Που βρίσκεται σήμερα το Κέντρο;

Καταρχήν οι όροι Αριστερά, Δεξιά, Κέντρο εξελίσσονται, καθώς εξελίσσεται η πολιτική και η ανθρωπότητα. Το σίγουρο είναι ότι τα επόμενα χρόνια η βαρύτητα τους στη λήψη απόφασης ψήφου θα μειώνεται καθώς όλο και περισσότεροι πολίτες και ιδιαίτερα οι νέες γενιές θα αποφασίζουν με διαφορετικά κριτήρια.

Ποια είναι αυτά κριτήρια;
Πρώτον. Ο ρεαλισμός και η αποτελεσματικότητα. Ποιον πολίτη ενδιαφέρει σήμερα εάν η εταιρεία παροχής υπηρεσιών κινητής τηλεφωνίας είναι κρατική ή ιδιωτική. Αυτό που τον ενδιαφέρει είναι να παρέχει υπηρεσίες υψηλής ποιότητας και το κράτος να διασφαλίζει υγιείς κανόνες ανταγωνισμού. Το μήνυμα του ρεαλισμού και της αποτελεσματικότητας έλαβε ο Σαρκοζί και το εξέπεμψε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.


Δεύτερον. Και στην Ευρώπη και κατά συνέπεια και στην Ελλάδα παγιώνονται οι κανόνες εκλογικής συμπεριφοράς του αμερικανικού μοντέλου. Οι εκλογές αμερικανοποιούνται καθώς οι πολίτες και η εξέλιξη της κοινωνίας μας οδηγεί προς αυτή την κατεύθυνση. Το μοντέλο αυτό εκλογικής συμπεριφοράς εμπεριέχει ασφαλώς και πολιτικά και ιδεολογικά στοιχεία, αλλά πάνω απ’ όλα εμπεριέχει στοιχεία της προσωπικότητας των υποψηφίων.

Ποιος είναι καταλληλότερος για πρωθυπουργός;
Ποιος είναι πιο συμπαθής;
Ποιος είναι πιο αξιόλογη προσωπικότητα;
Ποιος είναι πιο σύγχρονος πολιτικός;
Ποιος είναι πιο καλός στις δημόσιες εμφανίσεις του;
Ποιος έχει δυνατά, ηγετικά προσόντα;
Ποιος εμπνέει περισσότερο εμπιστοσύνη;
Τι θα κερδίσω προσωπικά εάν ψηφίσω το Α ή το Β κόμμα ή υποψήφιο;
Πόσο κοντά είναι στις πολιτικές μου απόψεις;
Πόσο κοντά είναι στον τρόπο με τον οποίο εγώ σκέφτομαι;

Αυτά αλλά και σε πολλά άλλα ερωτήματα απαντούν οι πολίτες πριν πάρουν την απόφαση τους ποιο κόμμα ή υποψήφιο θα ψηφίσουν.

Χάνει η πολιτική από τα παραπάνω; Όχι. Η πολιτική ήταν, είναι και θα είναι η τέχνη του εφικτού. Η πολιτική γίνεται για τους πολίτες, με τους πολίτες.

Σύντομα σχόλια για το χθεσινό debate Σαρκοζί-Ρουαγιάλ. Από επαγγελματική διαστροφή το παρακολούθησα μέχρι αργά και μου άρεσε πάρα, πάρα πολύ.

Παρότι οι τόνοι ήταν ιδιαίτερα υψηλοί, εντούτοις η ποιότητα της αναμέτρησης ήταν εξίσου υψηλού επιπέδου.

Συζήτησαν σχεδόν όλα τα θέματα. Από το 35ώρο και το δημόσιο χρέος, έως την αναδιοργάνωση του στρατού. Δηλαδή για θέματα ουσίας και όχι πόσο κοστίζει το εισητήριο των αστικών συγκοινωνίων, λες και εάν ένας πολιτικός δεν το γνωρίζει θα επέλθει η καταστροφή του κόσμου.

Συζήτησαν ελεύθερα. Δίχως δίλεπτους μονολόγους και τέτοιου είδους ανοησίες. Αυτό, αν μη τι άλλο δείχνει ότι σέβονται το ακροατήριο τους.

Η ενδυματολογική τους προσέγγιση ήταν άψογη. Είδατε τη Ρουαγιάλ; Ούτε σκουλαρίκια δεν φορούσε. Δείτε τις Ελληνίδες πολιτικούς και δημοσιογράφους. Θέε και κύριε, έχουν φορέσει τον μισό Serko προφανώς για να κάνουν εντύπωση η μία στην άλλη. Και ο Σαρκοζί άψογος. Γαλάζιο κουστούμι (όχι πορτοκαλί και διάφορες άλλες παραλλαγές που έχουμε δει στη χώρα μας κατά καιρούς), γαλάζιο πουκάμισο (στην Ελλάδα έχουμε δει και μαύρα), μανικέτοκουμπα "κουμπάκια" (στην Ελλάδα έχουμε δει κάτι τεράστια που βγάζουν μάτι.Πολύ σικ ήταν και οι δύο τους!

Ποιος κέρδισε; Φυσικά ο Σαρκοζί. Και αυτό γιατί δεν κέρδισε η Ρουαγιάλ, η οποία πραγματικά χθες βράδυ έκανε μια από τις καλύτερες δημόσιες εμφανίσεις της προεκλογικής περιόδου. Παρόλα αυτά ο Σαρκοζί δεν νικήθηκε. Σήμερα, μια από τις τελευταίες δημοσκοπήσεις δείχνει 52-48 υπέρ του Νικολά.

Η προεκλογική εκστρατεία στην Γαλλία έχει κορυφωθεί. Το ίδιο και η αντιπαράθεση των δύο μονομάχων. Προχθές ο Νικολά Σαρκοζί μιλούσε μπροστά σε 35000 οπαδούς του στο Palais de Bercy. Μεγάλη προεκλογική συγκέντρωση και μεγάλη στήριξη που δέχθηκε από τον Γάλλο φιλόσοφο Αντρέ Γκλούκσμαν, παιδί του Μάη του 68. Τι είπε ο Γκλούσκμαν; «Η Γαλλία τα τελευταία χρόνια έχει παραλύσει. Δεν μπορεί να περιμένει άλλα πέντε χρόνια για να αποκτήσει μέλλον». Φυσικά οι Γάλλοι «προοδευτικοί» έπεσαν επάνω του. Η «Figaro» μίλησε για «επαγγελματία αντιρρησία». Παρά όμως την πολεμική που δέχεται ο Σαρκοζί προηγείται στις τελευταίες δημοσκοπήσεις και από ότι φαίνεται αυτός θα είναι ο ένοικος των Ηλύσιων για τα επόμενα χρόνια.

Ο Σαρκοζί έρχεται, ο Τόνυ Μπλέρ φεύγει και παραδίδει τη σκυτάλη στον Γκόρντον Μπράουν. Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις από το «νησί» δείχνουν ότι και αυτός με τη σειρά του θα παραδώσει τη σκυτάλη στον Συντηρητικό Ντέϊβιντ Κάμερον. Σίγουρα οι Βρετανοί θα θυμούνται τον Τόνι Μπλέρ για τον πόλεμο στο Ιράκ, αν και ένα πρόσφατο άρθρο του στο Foreign Affairs θα έπρεπε να είχε γραφεί στην αρχή του πολέμο. Σίγουρα πολλά θα ήταν διαφορετικά και σίγουρα δεν θα είναι μόνο ο πόλεμος που θα θυμούνται οι Βρετανοί από αυτόν. Ο Μπλέρ μεταμόρφωσε το εργατικό κόμμα. Η οικονομία της Μεγάλης Βρετανίας γνώρισε πρωτοφανή ανάπτυξη και εργατική ειρήνη. Η ανεργία βρίσκεται στα όρια της επιλεκτικής. Ο ρόλος του στην ειρηνευτική διαδικασία στην Β.Ιρλανδία υπήρξε καθοριστικός.

Πάντα έβρισκα τον Μπλέρ έναν γοητευτικό πολιτικό. Παρότι δεν είναι συμπαθής στη χώρα μας, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι υπήρξε ένας ικανός πολιτικός για τη χώρα του. Σίγουρα η αποχώρησή του αφήνει ένα κενό στην ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή. Θα μπορέσει να το καλύψει ο Σαρκοζί; Θα δούμε…