TARIFNAME MDCT-TABANLI KARMASIK TAHMIN STEREO KODLAMA Teknik alan Burada açlKlanan bulus, genellikle stereo ses kodlama ile ve daha açIIZl bir sekilde frekans bölgesinde karmaslEltahmin kullanilarak ses kodlamaya yönelik teknikler ile ilgilidir. Önceki teknik Bir stereo sinyalin sol (L) ve sag (R) kanallarII ortak kodlanmasüL ve R'nin bagIislZl kodlanmasüle karsllâst-[glEUa daha etkili kodlama saglamaktadlEl Ortak stereo kodlamaya yönelik yaygI bir yaklasIl, orta/yan (M/S) kodlamadlEl Burada bir orta (M) sinyal, L ve R sinyallerinin eklenmesi ile olusturulmaktadß örn., M sinyali asaglki forma sahip olabilmektedir Ayrlîla bir yan (S) sinyal, iki kanaII (L ve R) çlKlarilIhasEile olusturulmaktadlü örn., S sinyali asaglöhki forma sahip olabilmektedir M/S kodlama durumunda, L ve R sinyalleri yerine M ve S sinyalleri kodlanmaktadB MPEG (Hareketli Görüntü UzmanlarIZBirligi) AAC (Gelismis Ses Kodlama) standard EGbkz standart doküman ISO/IEC 13818-7), L/R stereo kodlama ve M/S stereo kodlama, zamana göre degisen ve frekansa göre degisen bir sekilde seçilebilmektedir. Bu nedenle stereo kodlaylEÇIstereo sinyalin bazElfrekans bantlarEliçin L/R kodIamasüuygulayabilmektedir, öte yandan M/S kodlamasü(frekansa göre degisen) stereo sinyalin diger frekans bantlarIEkodlamak için kullanilIhaktadE Ayrü kodlaylEÇI zamanla L/R ve M/S kodlama (zamana göre degisen) araleUa degisebilmektedir. MPEG AAC'de stereo kodlama, frekans bölgesinde, daha özellikle MDCT (degistirilmis ayrlR] kosinüs dönüsümü) bölgesinde gerçeklestirilmektedir. Bu, bir frekansta L/R veya M/S kodlamadan birini uyarlanlEIbiçimde ve ayrlEla zamana göre degisen sekilde seçmeye imkân tan aktadlü Parametrik stereo kodlama, bir tek sesli sinyal olarak bir stereo ses sinyalinin ve stereo parametrelerine yönelik küçük bir miktarda yan bilginin etkili biçimde kodlanmas. yönelik bir tekniktir. Bu, MPEG-4 ses standardII (bkz standart doküman ISO/IEC 14496-3) bir kßnlß Tek sesli sinyal, herhangi bir ses kodlaylElîEl kullanllârak kodlanabilmektedir. Stereo parametreler, tek bit aklglElI yard cüglgm a gömülebilmektedir, dolayElEa tam ileri ve geri uyumluluk elde edilmektedir. Kod çözücüde, ilk kodu çözülen, tek sesli sinyaldir, sonrasIa stereo sinyal, stereo parametrelerinin yardIilîla yeniden yapllândlEllBiaktadlEl Mono sinyal ile sIIJElçapraz korelasyona sahip kodu çözülen mono sinyalin bir ilintisizlestirilmis sürümü, bir ilintisizlestirici, örn., bir veya daha fazla gecikme hattliiçerebilen uygun bir tam geçiren filtre araciligllîla olusturulmaktadlü AsllElda ilintisizlestirilmis sinyal, mono sinyali ile aynßpektral ve zamansal enerji daglElîil- sahiptir. Ilintisizlestirilmis sinyal ile birlikte tek sesli sinyal, stereo parametreleri tarafIan kontrol edilen ve stereo sinyali yeniden yapüândlßn yukarERarlSIIEna prosesine girdi olarak verilmektedir. Daha fazla bilgi için, "Low Complexity Parametric Stereo Coding in MPEG-4", H. Purnhagen, Proc. of the 7th Int. Conference on Digital Audio Effects MPEG Surround (MPS; bkz ISO/IEC 23003-1 ve "MPEG Surround - The ISO/MPEG Standard for Efficient and Compatible Multi-Channel Audio Coding", J. Herre v.d., Audio Engineering kodlama prensiplerinin, kallEtERodlama ile birlestirilmesine, ilintisizlestirilmis sinyalin iletilen bir kallEtEile ikame edilmesine ve dolayElýla alg @al kalitenin iyilestirilmesine imkan tanIiaktadlEl KallEtEkodlama, çok kanallElbir sinyalin asagElkarlgtlHlBiasEile ve istege bagllîdilarak uzamsal alanI çlKlarElBwasls-Lla elde edilebilmektedir. AsagEkarlStlEna prosesi esnasIa, hata sinyalini gösteren kallEtEtinyalleri hesaplanmaktadlîlve sonrasIa kodlanmaktadlîlve iletilmektedir. Kod çözücüde ilintisizlestirilmis sinyallerin yerini alabilmektedir. Hibrit bir yaklasIida, belirli frekans bantlarIa, tercihen görece düsük bantlarda ilintisizlestirilmis sinyallerin yerini alabilmektedir. Iki örneginin sekil 1'de gösterildigi, mevcut MPEG Birlesik Konusma ve Ses Kodlama (USAC) sistemine göre kod çözücü, çekirdek kod çözücünün asag Elönünde yer alan bir karmaslladegerli dördün ayna filtre (QMF) bankasIEiçermektedir. Filtre bankasIIçlEtEmlarak elde edilen QMF gösterimi karmaslthlEl - dolaylîlEa bir faktör iki tarafIan yüksek hlîda örneklenmektedir - ve karmasllZlgirdilere sahip bir yukarükarlgtlülna matrisinin uyguland[g]l])ir asag [Rarlgtlülna sinyali (veya esdeger sekilde orta sinyal) (M) ve bir kallEtlEinyali (D) olarak düzenlenebilmektedir. L ve R sinyalleri (QMF bölgesinde), asaglBlaki sekilde elde edilmektedir: burada 9, gerçek degerli bir kazanç faktörüdür ve a, karmasüadegerli bir tahmin katsay-EI Tercihen o, kallütßinyalinin (D) enerjisi en aza indirilecek sekilde seçilmektedir. Kazanç faktörü, normallestirme yoluyla, yani toplam sinyalinin gücünün, sol ve sag sinyallerin gücünün toplamina esit oldugunu temin etmek içiin belirlenmektedir. L ve R sinyalllerinden her birinin gerçek ve hayali k-ilarü karsHJElElolarak art[thlI - prensipte bunlarlîm her biri, digerine dayanarak hesaplanabilmektedir - ancak isitilebilir örtüsme yapayliElarlImeydana gelmeden bir spektral bant kopyalama (SBR) kod çözücünün sonraki uygulanmaslßaglamak için yararlIlEl Yüksek hlîda örneklenen bir sinyal gösteriminin kullanIiElayrlca, benzer nedenlerden dolayEl mono-ila stereo yukarEkarlStlEna gibi diger zamana veya frekansa uyairlanlE sinyal isleme (gösterilmemektedir) ile baglantHJEapayl lklar önlenmesi amaciyla seçilebillmektedir. Ters QMF filtreleme, kod çözücüde en sonra isleme adIiIlü Sinyalin bant-sllEIlEQMF gösteriminin, bu türdeki kod çözücülere bütünlestirilebilen bant-SIEIEIkaIlEtEltekniklerine ve "kallütüloldurma" tekniklerine imkan tanlaktadlü Yukarlölaki kodlama yaplîütipik olarak 80 kb/sn'nin aItIaki düsük bit hilîlarEiçin uygundur ancak hesaba dayalEEarmasilZlIgh göre daha yüksek bit hlîlarEiçin optimal degildir. Daha açllZlbir sekilde, daha yüksek bit hlîlarIa, SBR aleti tipik olarak kullanllîhamaktadEl(çünkü kodlama etkinligini iyilestirmeyecektir). SonrasIa, bir SBR asamaslîtblmayan bir kod çözücüde yalnlîta karmaslKJ degerli yukarEkarEstlElna matrisi, hesaba dayalEblarak talepkar olan QMF filtre bankaslnIIvarHglmiotive etmektedir ve bir gecikmeyi tan [ElnaktadlEK1024 örneklik bir çerçeve uzunlugunda QMF analiz/sentez filtre bankasÇl961 örneklik bir gecikmeyi tanlElnaktadB. Bu, daha etkili bir kodlama yaplgha yönelik ihtiyacüçllîl bir sekilde belirtmektedir. asag EBarlStlElna sinyalinden bir sol sinyal ve bir sag sinyal olusturan bir paraimetrik stereo yukarEl karlîstlüna aparatlEüçEamaktadlB Bulusun ken açlKlamasEI Mevcut bulusun amacÇlayrlEla yüksek bit hlîlâraliglia hesaba dayallîclilarak etkili olan bir kod çözücü sistemini, yöntemi ve bilgisayar programlîsaglamaktlü Bulus, bag Iislîlistemlerde tan land [gllîüzere bir ilgili kod çözücü sistemini, kod çözme yöntemi ve bilgisayar programEl saglayarak bu amaca ulasmaktadlü BaglEl istemler, bulusun yapilândlElnalarIBçEamaktadlEl Bulus, MPEG USAC sisteminde birlesik stereo kodlamanIavantajlarIan yararlanmaktadE Bu avantajlar, bir QMF-tabalß'aklaslia eslik edecek hesaba dayalükarmaslKlHZta önemli bir artlgl olmadan, SBR'nin tipik olarak kullanthadlgiEUaha yüksek bit hiîlarIa korunmaktadlîl Bu mümkündür çünkü MPEG USAC dönüsüm kodlama sisteminin temeli olan kritik olarak örneklendirilmis MDCT dönüsümü, en azIan asagElkarStlElna ve kallEtElkanallarII kod ses bant genisliklerinin aynlîloldugu ve yukarEkarlgtlîilna prosesinin ilintisizlesmeyi içermedigi durumlarda, bulus tarafIan sagland[g]El üzere karmasllîl tahmin stereo kodlama için kullanllâbilmektedir. Bu, bir ek QMF dönüsümünün arthl gerekmedigi anlam. gelmektedir. QMF bölgesinde karmaslKltahmin stereo kodlamanIbir temsili uygulamasÇbslia geleneksel L/R veya M/S stereo ile karsllâst-[glütla birim zaman baslEla islemlerin say-[önemli ölçüde artlBicaktlE Bu nedenle bulusa göre kodlama aparatlZbu bit hlîlarIa rekabetçi görünmektedir, ortalama hesaba dayalünasrafta yüksek ses kalitesi saglamaktadE Teknikte uzman kisi fark ettigi üzere, yukarlîkarlgtlfilna asamasII ayrlEb, bir düz geçis modunda isletilebilmesi gerçegi, kodlaylEEltarafIa belirlendigi üzere, kod çözücünün konvansiyonel dogrudan veya ortak kodlama ve karmasilîl tahmin kodlamaya göre uyarlanlEl biçimde kod çözmesini saglamaktadlE Dolaylîlîla kod çözücünün, kalite seviyesini konvansiyonel dogrudan L/R stereo kodlama veya ortak M/S stereo kodlamanIötesine pozitif biçimde artßmadgilîl durumlarda, en azIdan aynlZl seviyenin sürdürülecegini garanti edebilmektedir. Bu nedenle bulusun bu yönüne göre bir kod çözücü, fonksiyonel bir baklgl açlîIEUan, önceki teknige göre bir üst küme olarak kabul edilebilmektedir. QMF-tabaniEtahmin-kodlanmlgl stereo üzerinde bir avantaj olarak, (gelisigüzel küçük hale getirilebilen nicemleme hatalarII dlglöha) sinyalin mükemmel yeniden yapüândlülîhaslîl mümkündür. Bu nedenle bulus, karmasilZJ tahmin ile dönüsüm-tabanlElstereo kodlamaya yönelik kodlama aparatlîsaglamaktadlîl Tercihen bulusa göre bir aparat, karmasllö tahmin stereo kodlama ile sIlElllIiegildir ancak ayrlîla önceki teknige göre bir dogrudan L/ R stereo kodlama veya ortak M/S stereo kodlama rejiminde isleyebilmektedir, böylelikle belirli bir uygulama için veya belirli bir zaman araliglßsnasia en uygun kodlaman seçilmesi mümkündür. Hem söz konusu birinci hem de söz konusu ikinci spektral bilesenleri içeren en yüksek hlîlzla örneklenen (örn., karmaslED gösterimi, bulusa göre karmaslEl tahmin için bir temel olarak kullanilßîaktadü ve dolayßîla bu yüksek hlîlja örneklenen gösterimi hesaplamaya yönelik modüller, bulusa göre kodlaylîßistemi ve kod çözücü sisteminde düzenlenmektedir. Spektral bilesenler, bir sonlu örnekleme frekansIa örneklenen belirli uzunlugun (örn., bir önceden belirlenmis zaman çerçevesi uzunlugu) bir arallglIia zamana baglEllonksiyon kümesi olabilen çok boyutlu bir boslugun birinci ve ikinci alt bosluklar. atiflla bulunmaktadE Bu belirli çok boyutlu bosluktaki fonksiyonlarlEl, taban fonksiyonlar. bir sonlu aglEllilZlEltoplamElile yaklastmlâbilmektedir. Teknikte uzman kisinin takdir edecegi üzere, bir kod çözücü ile birlikte çalismak için uyarlanan bir kodlaylEleodlanmlSl sinyalin sadik] reprodüksiyonuna imkan tanIiak amaclîla tahmin kodlamanI buna dayand-[gllîyüksek hlîtla örneklenen gösterimi saglamaya yönelik esdeger modüller ile donatllBiaktadlEl Bu esdeger modüller, özdes veya benzer modüller ya da özdes veya benzer aktarIi özelliklerine sahip modüller olabilmektedir. Özellikle kodlaylîElie kod çözücüdeki modüller, slßslýla matematiksel islemlerin esdeger kümelerini gerçeklestirmek için ilgili bilgisayar programlarIEl yürüten benzer veya benzer olmayan islem birimleri olabilmektedir. Kod çözücü sisteminin veya kodlaylEEbisteminin bazElyapllândEmalarIa birinci spektral bilesenler, birinci alt boslukta ifade edilen gerçek degerlere sahiptir ve ikinci spektral bilesenler, ikinci alt boslukta ifade edilen hayali degerlere sahiptir. Birinci ve ikinci spektral bilesenler, birlikte sinyalin bir karmaslKl spektral gösterimini olusturmaktadlB Birinci alt bosluk, bir birinci taban fonksiyonlarEkümesinin lineer arallglljblabilirken, Ikinci alt bosluk, bazllârElbirinci taban fonksiyonlarEkümesinden lineer olarak bag Iislîlolan bir ikinci taban fonksiyonlarElkümesinin lineer arallgilîcblabilmektedir. Bir yapilândlElnada karmasllZl gösterimi hesaplamaya yönelik modül, bir gerçek-iIa-hayali dönüsümdür, yani sinyalin bir gerçek spektral gösterimine dayanarak bir ayrllZlzaman sinyalinin spektrumunun hayali k-ilarII hesaplanmaslüla yönelik bir modüldür. Dönüsüm, harmonik analiz veya bulgusal iliskilerden gelen formüller gibi kesin veya yaklasllîl matematiksel iliskilere dayandlEllâbiImektedir. Kod çözücü sisteminin veya kodlaylEEIsisteminin bazElyapllândlEinalarIa birinci spektral bilesenler, bir ayrllökosinüs dönüsümü (DCT), bir degistirilmis ayrlKlkosinüs dönüsümü (MDCT), bir ayrllleinüs dönüsümü (DST), bir degistirilmis ayrllleinüs dönüsümü (MDST), bir hlîlüîourier dönüsümü (FFT), bir asil] çarpan tabalElFourier algoritmasElveya benzeri gibi bir ayrllZl zaman-bölgesi sinyalinin bir zaman-ila frekans bölgesi dönüsümü, tercihen bir Fourier dönüsümü, ile elde edilebilmektedir. Ilk dört durumda ikinci spektral bilesenler, sonraletla süsüa DST, MDST, DCT ve MDCT ile elde edilebilmektedir. Iyi bilindigi üzere, birim arallgllEUa periyodik olan kosinüslerin lineer arallglljaynßralllîta periyodik olan sinüslerin lineer aral[gllElda tamamen bulunmayan bir alt bosluk olusturmaktadBTercihen birinci spektral bilesenler, MDCT ile elde edilebilmektedir ve ikinci spektral bilesenler, MDST ile elde edilebilmektedir. Bir yapüândlünada kod çözücü sistemi, yukarükarlstlîilna asamasII yukarüyönünde düzenlenen en az bir zamansal gürültü sekillendirme modülü (TNS modülü veya TNS filtresi) içermektedir. Genel olarak bahsedildiginde, TNS'nin kullanIiÇlgeçici-benzeri bilesenlere sahip sinyallere yönelik alg [Iânan ses kalitesini artHnaktadIElve bu ayrlEla, TNS özelligini taslýlan yeni kod çözücü sisteminin yapllândlElnalarEliçin geçerlidir. Konvansiyonel L/R ve M/S stereo kodlamada TNS filtresi, ters dönüsümden hemen önce frekans bölgesinde bir son isleme adliü olarak uygulanabilmektedir. Ancak karmasllZltahmin stereo kodlama durumunda, yukarEl karlgtlüna matrisinden önce TNS Ültresinin, asagEkarlStlElna ve kaIlEtElsinyalleri üzerinde uygulanmasügenellikle avantajlIIE Farkllîlbir sekilde belirtildiginde birkaç avantaja sahip olan TNS, sol ve sag kanallarI lineer kombinasyonlari uygulanmaktadEl Ilk olarak, belirli bir durumda TNS'nin yalnlîta, söz gelimi asagElkarlgtlElna sinyali için yararllîloldugu ortaya çllZlabilmektedir. SonrasIa TNS filtreleme, kallEtElsinyali için bastlîllâbilmektedir veya atiiâbilmektedir ve kullanllâbilir bant genisliginin ortalama daha ekonomik kullanilElElfade etmektedir, TNS filtre katsayllârIlEl, yalnlîta asagElkarlStlEma sinyali için iletilebilmesi gerekmektedir. Ikinci olarak, karmasllîltahmin kodlamada gereken asag EkarlStlIilna sinyalinin (örn., MDST verisi, bir karmasllZl frekans-bölgesi gösterimi olusturmak amaclsîla MDCT verisinden türetilmektedir) yüksek hlîtla örneklenen gösteriminin hesaplanmasü asagü karlgtlüna sinyalinin zaman-bölgesi gösteriminin hesaplanabilmesini gerektirebilmektedir. Böylelikle bu, asagEIkarEtlElna sinyalinin tercihen bir özdes biçimde elde edilen MDCT spektrumlarlElI bir zaman dizisi olarak kullanllâbilmektedir. TNS filtresinin, bir asagEl karlgtlîrlna/kallütlîgösterimini bir sol/sag gösterimine çeviren yukarEkarlstHna matrisinden sonra kod çözücüde uygulanmasEhalinde, yaInEta bir asagEkarlStlElna sinyalinin TNS kalütü MDCT spektrumlarIZldizisi kullanllâbilir olacaktlEl Bu, özellikle sol ve sag kanallarlEJ, farkIIZI özelliklere sahip TNS filtreleri kullanmasmlurumunda karslIlKlgelen MDST spektrumlarII etkili hesaplanmaslmok zor hale getirecektir. MDCT spektrumlarII bir zaman dizisinin kullanllâbilirliginin, karmaslEltahmin kodlama için bir temel islevi görmeye uygun bir MDST gösterimi elde etmek amaclýla mutlak bir kriter olmad lglEl vurgulanmaktadB Deneysel kan& ek olarak bu gerçek, TNS'nin genellikle yalnlîta birkaç kilohertz gibi daha yüksek frekanslar. üzerine uygulanmasEile açilZlanabilmektedir, böylelikle TNS ile filtrelenen kallEtElsinyali, daha düsük frekanslar için filtrelenmeyen kallEtElsinyaline yaklasllg olarak karsl[llZl gelmektedir. Bu nedenle bulus, karmasllZltahmin stereo kodlamaya yönelik bir kod çözücü olarak somutlastlîllâbilmektedir, burada TNS filtreleri, asagüh belirtildigi üzere yukarülarlgtlîilna asamasII yukarlîyönünden farklEliJir yerlestirmeye sahiptir. Bir yapilând lElnada kod çözücü sistemi, yukarEllarlStElna asamasII asag @önünde yer alan en az bir baska TNS modülü içermektedir. Seçici bir düzenleme araclIigllsîla, ya TNS modülü (modülleri), yukarEkarlStlîilna asamalellEl yukarEl/önündedir ya da TNS modülü (modülleri), yukarlIkarlgtlElna asamasII asagEl/önündedir. Belirli kosullarda karmasilZl frekans-bölgesi gösteriminin hesaplanmaslZl asagükarßtüna sinyalinin bir zaman-bölgesi gösteriminin hesaplanabilmesini gerektirmemektedir. Ayr& yukari belirtildigi üzere kod çözücü, karmasiEl tahmin kodlama uygulamayan bir dogrudan veya ortak kodlama modunda seçici olarak isletilebilmektedir ve sonrasIa, frekans bölgesinde son isleme adIiIIaran biri olarak TNS modüllerinin konvansiyonel yerellestirilmesini uygulamaya daha uygun olabilmektedir. Bir yapilândlElnada kod çözücü sistemi, enerji gerekmediginde asagEkarlStlElna sinyalinin bir ikinci frekans-bölgesi gösterimini hesaplamaya yönelik modülün etkisizlestirilmesiyle, isleme kaynaklarIan ve muhtemelen enerjiden tasarruf etmek için uyarlanmaktadlEl Asag ERarlgtlElna sinyalinin, her biri, karmasilZJ tahmin katsay-lEl bir degeri ile iliskilendirilen ardlglKl zaman bloklarlEEi bölümlenmesi beklenmektedir. Bu deger, kod çözücü ile birlikte çallglan bir kodlayIEEI tarafIan her bir zaman blogu için aI-n bir karar ile belirlenebilmektedir. Ayrlaa bu yapüândlîilnada, asagEl karlîstlElna sinyalinin bir ikinci frekans-bölgesi gösteriminin hesaplanmasi yönelik modül, belirli bir zaman blogu için karmasiEltahmin katsay-lEl hayali klîmII mutlak degerinin sifiElveya önceden belirlenmis bir toleranstan daha küçük olmaslîl halinde kendini etkisizlestirmek için uyarlanmaktadlEl Modülün etkisizlestirilmesi, asagEl karlgtlîrlna sinyalinin ikinci frekans-bölgesi gösteriminin, bu zaman blogu için hesaplanmadlglIEl belirtebilmektedir. Etkisizlestirme meydana gelmezse ikinci frekans-bölgesi gösterimi (örn., bir MDST katsayüârüiümesi), s[t]Elile veya kod çözücünün makine epsilonu (yuvarlama birimi) veya bazlZlbaska uygun esik deger olarak büyük ölçüde aynlZlbüyüklük oranlElEl bir saymle Önceki yapllândlElnanI bir baska gelisiminde, isleme kaynaklarlEtlan tasarruf edilmesi, asagü karlgtlüna sinyalinin bölümlendigi zaman blogunun bir alt seviyesinde elde edilmektedir. Örnegin, bir zaman blogunda böyle bir alt seviye, bir frekans bandEblabilmektedir, burada kodlaylEDbir zaman blogunda her bir frekans bandElçin karmasilZl tahmin katsay-I bir degerini belirlemektedir. Benzer sekilde bir ikinci frekans-bölgesi gösterimi üretmeye yönelik modül, karmaslKltahmin katsay-IslflEloldugu veya bir toleranstan daha az büyüklüge sahip oldugu bir zaman blogunda bir frekans bandlîçin islemini bastlElnak üzere uyarlanmaktadE Bir yapllând Binada birinci spektral bilesenler, dönüsüm katsayllBrII bir veya daha fazla zaman blogunda düzenlenmektedir, her bir blok, bir zaman-bölgesi sinyalinin bir zaman dilimine bir dönüsümün uygulanmaslîla olusturulmaktadlrîl Ayrlîla, asagEkarlStHna sinyalinin bir ikinci frekans-bölgesi gösteriminin hesaplanmasi yönelik modül, asagldhkileri uygulamak için uyarlanmaktadE . birinci spektral bilesenlerden en azIan bir klEinIan bir veya daha fazla birinci ara bilesenin türetilmesi; . bir veya daha fazla ikinci ara bilesen elde etmek bir veya daha fazla dürtü yan en az bir bölümüne göre söz konusu bir veya daha fazla birinci spektral bilesenlerin bir kombinasyonunun olusturulmasüve . söz konusu bir veya daha fazla ikinci ara bilesenden söz konusu bir veya daha fazla ikinci spektral bilesenin türetilmesi. Bu prosedür, US 6,980,933 82 numaralEbatent dokümanIa açllZlandiglEüzere, dogrudan birinci frekans-bölgesi gösteriminden, özellikle oradaki sütunlar 8-28 ve özellikle denklem 41'den ikinci frekans-bölgesi gösteriminin bir hesaplamasIEIde etmektedir. Teknikte uzman kisinin fark ettigi üzere hesaplama, örn., farklElbir dönüsümden önce ters dönüsümün aksine zaman bölgesi araclIJJJ'llýla gerçeklestirilmemektedir. Bulusa göre karmasllZl-tahmin stereo kodlamanIörnek niteligindeki bir uygulamasllin, hesaba dayalü (QMF bölgesinde karmasllîltahmin stereo kodlamadan kaynaklanan artlgtan önemli ölçüde daha az) arttfgllIRestirilmistir. Ikinci spektral bilesenlerin kesin hesaplanmaslüiseren bu tür bir yapllândlülna, tipik olarak bir QMF-tabanlElJygulama tarafIian tanllîllândan yalnlîta birkaç yüzde daha uzun olan bir gecikmeyi tanlfîlnaktadlîl(zaman blogu uzunlugunun, 1024 örnek oldugu tahmin edilmektedir ve 961 örnek olan hibrit QMF analiz/sentez ültre bankasII gecikmesi ile karsHâstlElnaktadlE). Uygun biçimde, önceki yapllândlîilnanl en azIan bir kElnlEtla dürtü yanltllarü birinci frekans-bölgesi gösteriminin bu vasltâyla, ve daha açllîlolarak bunun frekans yanlElîözelliklerine göre elde edilebildigi dönüsüme uyarlanmaktadE BazEyapllândlîmalarda, asaglJarlStlElna sinyalinin birinci frekans-bölgesi gösterimi, bir veya daha fazla analiz penceresi fonksiyonu (veya kesim fonksiyonlarÇörn., dikdörtgen pencere, yan pencere, Kaiser-BesseI-türevi pencere, vb.) ile baglant-Iarak uygulanan bir dönüsüm ile elde edilmektedir, bunun bir amacÇl zararIElbir ses miktarIZleklemeden veya spektrumu arzu edilmeyen bir sekilde degistirmeden zamansal bir bölütleme elde etmektir. Muhtemelen bu pencere fonksiyonlarüklglnen örtüsmektedir. SonraleUa tercihen, dönüsümün frekans yanltJD özellikleri, söz konusu bir veya daha fazla analiz penceresi fonksiyonlar.. özelliklerine baglIE Yine frekans bölgesi dâhilindeki ikinci frekans bölgesi gösteriminin hesaplanmasEözelligini taslýhn yapllândlElnalara atllîla bulunarak, bir yaklasüg ikinci frekans bölgesi gösterimi kullanüârak dâhil edilen hesaba dayallZlyükün azaltllhiaslîlmümkündür. Bu yaklastlEna, hesaplamanI dayandlEllâcagEtam bilgi gerekmeden elde edilebilmektedir. US 6,980,933 82 numarallîlatent doküman ögretileri ile, örnegin bir blokta, yani çlthEEllogu, bir önceki blok ve bir sonraki blok ile es zamanlüilan bir blokta asagElkarlStlElna sinyalinin ikinci frekans-bölgesi gösteriminin kesin hesaplanmasEl için üç zaman blogundan birinci frekans-bölgesi gerekmektedir. Mevcut bulusa göre karmasllîltahmin kodlamanI amacülçin, sonraki bloktan ve/veya önceki bloktan meydana gelen veriyi yok ederek - veya lelElile degistirerek - elde edilebilmektedir (böylelikle modülün islemi, günlük hale gelebilmektedir, yani bir gecikmeye katküsaglamamaktadlg, böylelikle ikinci frekans-bölgesi gösteriminin hesaplanmaslZlyalnlîta bir veya iki zaman blogundan gelen veriye dayanmaktadlü Girdi verisinin atllBiasIlEl, ikinci frekans-bölgesi gösteriminin bir yeniden ölçeklendirilmesini belirtebilmektedir - örn., arthl esit gücü göstermedigi anlamlEUa - yukarlElla belirtildigi üzere, hem kodlaylEIEIla hem de kod çözücüde esdeger bir sekilde hesaplandlgllîtürece karmaslEl tahmin kodlamasEiçin bir temel olarak kullanlßbilmektedir. AsIIa bu türdeki olasEIlJir yeniden ölçeklendirme, tahmin katsayü degerinin karsima gelen bir degisikligi ile dengelenecektir. Asag Ekarlgtlülna sinyalinin ikinci frekans-bölgesi gösteriminin bir klEinIlIrhlusturan bir spektral bilesenin hesaplanmasi yönelik yine bir baska yaklasiKl yöntem, birinci frekans-bölgesi gösteriminden en az iki bilesenin kombinasyonunu içerebilmektedir. Sonraki bilesenler, zaman ve/veya frekansa göre bitisik olabilmektedir. Alternatif olarak, görece daha az prize sahip sonlu dürtü yanlfllIiFIR) filtreleme ile birlestirilebilmektedir. Örnegin 1024 boyunca bir zaman blogu uygulayan bir sistemde, bu FIR filtreleri 2, 3, 4, vb. priz içerebilmektedir. Bu nitelikteki yaklaslKI dokümanIa bulunabilmektedir. Her bir zaman blogu sI-I çevresine görece daha küçük aglElllElar veren bir pencere fonksiyonunun kullanilIhaslZllialinde, örn., bir dikdörtgen olmayan fonksiyon, bir zaman blogundaki ikinci spektral bilesenlerin, yalnlîta aynüaman blogundaki birinci spektral bilesenlerin kombinasyonlari dayandlElIIhaleerinde olabilmektedir, yani en dlgl bilesenler için aynErniktarda bilgi mevcut degildir. Muhtemelen böyle bir uygulama ile tanlülân yaklastlüna hatasü bir noktaya kadar bastlîlliî'iaktadlîl veya pencere seklinin fonksiyonundan dolayügizlenmektedir. Bir zaman bölgesi stereo sinyali çithEblarak vermek için tasarlanan bir kod çözücünün bir yapliândlîrlnasia, dogrudan veya ortak stereo kodlama ve karmasilîltahmin kodlama arasIa geçis yapma olasllgilîlâhil edilmektedir. Bu, asaglkilerin saglanmaslîla gerçeklestirilmektedir: . ya bir düz geçis asamasEblarak (sinyalleri degistirmemektedir) ya da bir toplam ve fark dönüsümü olarak seçici olarak isleyebilen bir anahtar; o bir frekans ila zaman dönüsümü gerçeklestirmek için bir ters dönüsüm asamaslîlve . ters dönüsüm asamaslüya bir dogrudan (veya ortak biçimde) kodlanan sinyal ile ya da karmasllZltahmin ile kodlanan bir sinyal ile beslemeye yönelik bir seçici düzenleme. Teknikte uzman kisinin fark ettigi üzere, kod çözücünün bir klgniaki bu esneklik, kodlaym, konvansiyonel dogrudan veya ortak kodlama ve karmasllZl tahmin kodlama arasiEtla seçim yapma özgürlügü vermektedir. DolaylgEa, kalite seviyesini konvansiyonel dogrudan L/R stereo kodlama veya ortak M/S stereo kodlamanI bastlülâmadiglîtlurumlarda bu yapllândlElna, en azIan aynßeviyenin sürdürülecegini garanti edebilmektedir. Bu nedenle, bu yapllândlîilnaya göre kod çözücü, ilgili teknige göre bir üst küme olarak kabul edilebilmektedir. Kod çözücü sisteminin bir baska yapllândlîilnalar grubu,zaman bölgesi araciliglüla ikinci frekans-bölgesi gösteriminde ikinci spektral bilesenlerin hesaplanmasllltkilemektedir. Daha aç[lZl bir sekilde, birinci spektral bilesenlerin elde edildigi (veya elde edilebildigi) dönüsümün bir tersi uygulanmaktadlElve ardIian ikinci spektral bilesenler olarak bir çlKtlýb sahip farklljair dönüsüm gelmektedir. Özellikle bir ters MDCT'nin ardIan bir MDST gelebilmektedir. Dönüsümlerin ve ters dönüsümlerin say-&zaltmak amaclýla, böyle bir yapllândlElnada ters MDCT 'nin çlthlgJ/lDST'ye hem de kod çözme sisteminin çIKtlIiliçbirimlerine (muhtemelen baska isleme adularan önce gelmektedir) beslenebilmektedir. Bulusa göre karmaslKltahmin stereo kodlamanIörnek niteligindeki bir uygulamaslîgn, hesaba dayalEkarmaslKllgllEI, geleneksel L/ R veya M/S stereo ile karsüâst-mgla yalnlîta hafifçe (QMF bölgesinde karmasllgltahmin stereo kodlamadan kaynaklanan artlgtan hala önemli ölçüde daha az) arttlglERestiriImistir. Önceki paragrafta atilîlla bulunulan yapHândlEnanI bir baska gelisimi olarak yukarElkarlgtlElna asamaslZI yan sinyali islemeye yönelik bir baska ters dönüsüm asamaslîiçerebilmektedir. SonrasIa toplam ve fark asamasüsöz konusu diger ters dönüsüm asamasüle olusturulan yan sinyalin bir zaman bölgesi gösterimi ve halihazlîclla atllîlla bulunulan ters dönüsüm asamasüle olusturulan asagEkarlStlElna sinyalinin bir zaman bölgesi gösterimi ile donatlliiaktadü Hesaba dayalElkarmaslKllEl bakEIaç-an bakllglIa ikinci sinyalin, hem toplam ve fark asamas- hem de yukarßtlflia bulunulan söz konusu farkllîclönüsüm asamasi temin edildigi avantajllîßir sekilde hatlEIlanmaktadlEl Bir yapllând lîilnada, bir zaman bölgesi stereo sinyalini çithlîcllarak vermek için tasarlanan bir kod çözücü, dogrudan L/R stereo kodlama veya ortak M/S stereo kodlama ve karmasllZItahmin stereo kodlama arasIa geçis yapma olasüglüçermektedir. Bu, asaglElhkilerin saglanmaslýla gerçeklestirilmektedir: o ya bir düz geçis asamaslît'olarak ya da bir toplam ve fark olarak isleyebilen bir anahtar; o yan sinyalin bir zaman bölgesi gösterimini hesaplamaya yönelik bir baska ters dönüsüm asamaslîl . ters dönüsüm asamalarIÇlya yukarlîkarlstlülna asamasII yukarEyönünde ve anahtar. asag Elönünde bir noktaya baglanan bir baska fark ve toplam asamasi (tercihen karmaslEl tahmin kodlama ile olusturulan bir stereo sinyalin kodunu çözmede olabilecegi üzere, anahtarIE, bir geçiren filtre olarak islev görmesi için tahrik edilmesi halinde) veya anahtardan bir asagEIkarlgtlErlna sinyali ve aglElllElDtoplay-n bir yan sinyalin bir kombinasyonuna (tercihen dogrudan kodlanmlgl bir stereo sinyalin kodunu çözmede olabilecegi üzere, anahtar, bir toplam ve fark asamasEblarak islev görmesi için tahrik edilmesi halinde) baglamaya yönelik bir seçici düzenleme. Teknikte uzman kisinin fark ettigi üzere bu, kodlaylîlýla, konvansiyonel dogrudan veya ortak kodlama ve karmaslk`ltahmin kodlama arasIa seçim yapma özgürlügünü vermektedir, yani dogrudan veya ortak stereo kodlamanlEkine en azlEldan esit bir kalite seviyesi garanti edilebilmektedir. Bulusun ikinci yönüne göre kodlaylEElsisteminin bir yapllândlîilnasia, kallEtEsinyalin sinyal gücünü veya ortalama sinyal gücünü azaltma veya en aza indirme amaclsîla karmasllîltahmin katsay-ERestirmeye yönelik bir kestirici içerebilmektedir. En aza indirme, kodlanacak sinyalin bir zaman arallglÇtercihen bir zaman dilimi veya zaman blogu veya zaman çerçevesinin üzerinde meydana gelebilmektedir. Kiplenim çerçevesi, anIIEl sinyal gücünün bir ölçümü olarak aIIbiImektedir ve çerçevesi allEmIglkiplenimin (dalga biçimi) bir zaman aral[gll:üzerinde bir integral, o arallEta ortalama sinyal gücünün bir ölçümü olarak al-bilmektedir. Uygun biçimde karmasüa tahmin katsaylgj bir zaman blogu ve frekans bandEtemelinde belirlenmektedir, degeri, o zaman blogu ve frekans band [Eda kallEtlEinyalin ortalama gücünü (yani toplam enerji) azaltacak bir sekilde ayarlanmaktadE Özellikle IID, ICC ve IPD veya benzerleri gibi parametrik stereo kodlama parametrelerini kestirmeye yönelik modüller, karmasllZl tahmin katsay-lEl, teknikte uzman kisinin bildigi matematiksel iliskilere göre hesaplanabilmesini saglayabilmektedir. Bir yapllândlElnada, kodlaylEBisteminin kodlama asamasüayrlîa dogrudan stereo kodlamayEl saglamak amaclsîla düz geçis asamaslîßlevi görmek için isleyebilmektedir. Bunun, daha yüksek bir kalite saglanmasEbeklenen durumlarda dogrudan stereo kodlamayElseçerek kodlaylEEI sistemi, kodlanmlglstereo sinyalin, dogrudan kodlama ile en azIan ayn [kaliteye sahip oldugu garanti edebilmektedir. Benzer sekilde, karmasllgtahmin kodlamadan kaynaklanan daha büyük hesaba dayallgabanlil, önemli bir kalite artISEile motive edilmedigi durumlarda, hesaba dayalIZI kaynaklardan tasarruf etmeye yönelik bir seçenek, dolaylîlgla kodlaylîßistemi için halihazEla kullanilâbilmektedir. Kodlay- ortak, dogrudan, gerçek tahmin ve karmaslEItahmin kodlama arasiaki fark, genelde bir hElbozunum optimizasyon gerekçesine dayandlElIhaktadE Bir yapllândlElnada kodlaylEESistemi, dogrudan birinci spektral bilesenlere dayanarak (yani zaman bölgesinin içine bir ters dönüsüm uygulamadan ve sinyalin zaman bölgesi verisini kullanmadan) bir ikinci frekans-bölgesi gösteriminin hesaplanmasi yönelik bir modül içermektedir. Yukarlab açlEIanan kod çözücü sisteminin karsHJE gelen yapllândlünalarlüb göre bu modül, bir analog yaplýa sahip olabilmektedir yani analog isleme islemleri içerebilmektedir ancak bunlar farkllîlibir südadü böylelikle kodlaylEleod çözücü tarafa girdi olarak uygun veriyi çithEblarak vermek için uyarlanmaktadE Bu yapüândünaylîgösterme amaclîcla, kodlanacak stereo sinyalin, orta ve yan kanallar içerdigi veya bu yaplýh dönüstürüldügü ve kodlama asamasIlEl, bir birinci frekans-bölgesi gösterimi almak için uyarlandigllîlvarsayllîhaktadE Kodlama asamasüorta kanal. bir ikinci frekans-bölgesi gösterimini hesaplamaya yönelik bir modül Içermektedir. (Burada atiflia bulunulan birinci ve ikinci frekans-bölgesi gösterimleri, yukarDaçHZlanan sekildedir; özellikle birinci frekans-bölgesi gösterimleri, MDCT gösterimleri olabilmektedir ve ikinci frekans-bölgesi gösterimi, bir MDST gösterimi olabilmektedir.) Kodlama asamasüiyrlîa, süslýla karmasllîltahmin katsay- ait, yan sinyalden olusturulan bir lineer kombinasyon olarak bir kallEtlEinyalinin ve gerçek ve hayali k-ilar taraflEUan aglHllEJandIElIlân orta sinyalin iki frekans-bölgesi gösteriminin hesaplanmasEl için bir aglHIHZIDtoplayIEEl içermektedir. Orta sinyal veya uygun biçimde bunun birinci frekans-bölgesi gösterimi, bir asagü karlgtlElna sinyali olarak dogrudan kullanilâbilmektedir. Bu yapilândlElnada ayrlîa kestirici, kallEtElsinyalinin gücünü veya ortalama gücünü en aza indirme amaclîla karmasüîl tahmin katsay-I degerini belirlemektedir. Nihai islem (optimizasyon), ya geri besleme kontrolünden etkilenmektedir, burada kestirici, ihtiyaç duyuldugu takdirde daha fazla ayarlanacak mevcut tahmin katsayülegerleri ile elde edilen kallEtlEinyalini alabilmektedir ya da bir orijinal stereo sinyalin sol/sag kanallarEl/eya orta/yan kanallarda dogrudan etkilenen hesaplamalar ile bir ileri-besleme seklinde etkilenebilmektedir. KarmaslE tahmin katsay-IEI, dogrudan (özellikle yinelemeli olmayan veya geri besleme olmayan bir sekilde) orta sinyalin birinci ve ikinci frekans-bölgesi gösterimlerine ve yan sinyalin birinci frekans-bölgesi gösterimine dayanarak belirlendigi ileri besleme yöntemi tercih edilmektedir. KarmasllZl tahmin katsay-I belirlenmesinin, dogrudan, ortak, gerçek-tahmin veya karmasllZltahmin kodlamanI uygulanlpl uygulanmayacag. iliskin bir karar ile izlenebildigi unutulmamaIIlEl burada her bir kullanilâbilir seçenegin ortaya çllZlan kalitesi (tercihen alg Ebi kalite, göz önünde bulunduruldugunda, örn., sinyal ila maske efektleri) düsünülmektedir; dolaylîlýla yukaridaki ifadeler, kodlaylElöh hiç geri besleme mekanizmasII olmadiglßtkisi seklinde yorumlanmamalIE Bir yapüândlElnada kodlaylEElsistemi, zaman bölgesi aracUJEMa orta (veya asagüarßtlûna) sinyalinin bir ikinci frekans-bölgesi gösteriminin hesaplanmalela yönelik modüller içermektedir. Bu yapllând lîrlnaya iliskin uygulama ayrlEtllBrIlEl, en azIan Ikinci frekans-bölgesi gösteriminin hesaplanmasEgöz önünde bulunduruldugunda, karslIJIZ] gelen kod çözücü yapllândünalara benzer oldugu veya analog biçimde halledilebilecegi anlasilüiaIIlE Bu yapilând lîilnada, kodlama asamasßsag-kileri içermektedir: o stereo sinyalini, orta ve yan kanallarEiberen bir forma çevirmeye yönelik bir toplam ve fark asamaslsîl 0 yari kanalI bir frekans-bölgesi gösterimini ve orta kanaII bir karmasÜZI degerli (ve dolaylgßa yüksek hlîtla örneklenen) frekans-bölgesi gösterimini saglamaya yönelik bir dönüsüm asamaslîlve o bir kallEtlEinyalinin hesaplanmasi yönelik bir aglElliElElloplaylEDburada karmas[lZltahmIn katsaylîlglbir ag Ellllîl olarak kullan [IBiaktadlEl Burada kestirici, kallEtElsinyalini alabilmektedir ve muhtemelen bir geri besleme kontrolü seklinde kallEtElsinyalinin gücünü veya ortalama gücünü azaltmak veya en aza indirmek amaciyla karmasElZltahmin katsay-Ebelirleyebilmektedin Ancak tercihen kestirici, kodlanacak stereo sinyali aImaktadlElve buna dayanarak tahmin katsay-Eibelirlemektedir. Hesaba dayalü ekonomi aç-an bakIigIa, yan kanaII kritik olarak örneklenen frekans-bölgesi gösterimini kullanilîhaslîhvantajllillü çünkü ikincisi, bu yapllândlünada bir karmasilZl sayElle çarpIia tabi tutulmayacaktE Uygun biçimde dönüsüm asamasüparalel olarak düzenlenen bir MDCT asamasEl/e bir MDST asamasüçerebilmektedir, her ikisi de girdi olarak orta kanaII zaman bölgesi gösterimine sahiptir. Bu nedenle orta kanalI bir yüksek hlîda örneklenen frekans-bölgesi gösterimi ve yan kanalI kritik olarak örneklenen bir frekans-bölgesi gösterimi üretilmektedir. Bu knda açlKIanan yöntemlerin ve aparatlEl, rutin deney dâhil olmak üzere teknikte uzman kisinin yetenekleri dâhilinde uygun degisikliklerden sonra ikiden fazla kanal sahip sinyallerin kodlanmasEilsin uygulanabilmektedir. Bu çok kanallülslerlikteki degisiklikler ilerleyebilmektedir., örn., yukari allEtllânan J. Herre v.d. tarafIan yapllân çalmada 4 ve 5. knlarl satlîliarü boyunca. Yukar- vurgulanan iki veya daha fazla yapllând lîilnanIözellikleri, diger yapllând lünalarda açlKl bir sekilde tamamlaylEEblmadilîlarElsürece birlestirilebilmektedir. Iki özelligin farklEistemde yaziIB1asElgerçegi, avantajlEblmasEiçin birlestirilebilmelerine engel olamamaktadlE Benzer sekilde diger yapilândlElnalar ayrlîla, arzu edilen amaçlar için gerekli olmayan veya önemli olmayan belirli özelliklerin atlEnaslElElsaglayabilmektedir. Bir örnek olarak, bulusa göre kod çözme sistemi, islenecek kodlanmElsinyalin nicemlendigi veya halihazlîrlla yukarEkarlîstlErlna asamaslîiie islemek için uygun bir formda kullanilâbilir oldugu durumlarda bir eksikleri giderme asamasIa somutlastlülâbilmektedir. Sekillerin kisa aç_[KlamasEl Bulus, artllZl ekli sekillere atliîlia bulunarak, sonraki k-ida açllZlanan yapilândlElnalar ile daha fazla açllZlanacaktlÜ burada: sekil 1, önceki teknige göre QMF-tabanIEkod çözücüleri gösteren iki genellestirilmis blok diyagramdan olusmaktadlü sekil 2, mevcut bulusun bir yapllândlElnas- göre karmasllZltahmine sahip bir MDCT-tabanlEl stereo kod çözücü sisteminin bir genellestirilmis blok diyagramlü burada kodu çözülecek sinyalin bir kanal.. karmasllîlgösterimi, frekans bölgesinde hesaplanmaktadlÜ sekil 3, mevcut bulusun bir yapliând IEnaleb göre karmasIEltahmine sahip bir MDCT-tabanlEl stereo kod çözücü sisteminin bir genellestirilmis blok diyagramIB burada kodu çözülecek sinyalin bir kanal.. karmasllîi gösterimi, zaman bölgesinde hesaplanmaktadE sekil 4, sekil 2'nin kod çözücü sisteminin alternatif bir yapllândlîiinasIEgöstermektedir, burada aktif TNS asamasII Iokasyonu seçilebilmektedir; sekil 5, mevcut bulusun bir baska yönünün yapliândlünalarl göre karmasllZltahmine sahip MDCT-tabanlüstereo kodlaylîüsistemleri gösteren genellestirilmis blok diyagramlarEI içermektedir; sekil 6, bulusun bir yapllândünas- göre karmasllZl tahmine sahip bir MDCT-tabanlEl kodlay-I bir genellestirilmis blok diyagramIB burada kodlanacak sinyalin bir kanal.. bir karmasllZlgösterimi, bunun zaman bölgesi gösterimine dayanarak hesaplanmaktadEl sekil 7, ayrlEla bir dogrudan L/R kodlama modunda isleyebilen sekil 6'nIkodlayE3isteminin bir alternatif yapllând [Elnaslljgöstermektedin sekil 8, bulusun bir yapilândlîilnas- göre karmasllîl tahmine sahip bir MDCT-tabanlEl kodlaylîllisteminin bir genellestirilmis blok diyagramIE burada kodlanacak sinyalin bir kanal.. bir karmasllZJ gösterimi, bunun bir birinci frekans-bölgesi gösterimine dayanarak hesaplanmaktadlîl bu kod çözücü sistemi, ayrlîla bir dogrudan L/R kodlama modunda isleyebilmektedir; sekil 9, ayrlEla kodlama asamasII asagEyönünde düzenlenen bir TNS asamalelEilçeren, sekil 7'nin kodlaylîßisteminin bir alternatif yapliândiEinasIügöstermektedir; sekil 10, sekiller 2 ve 8'de etiketlenen (A) bölümün alternatif yapandlElnalarIEl göstermektedir; sekil 11, ayrlîia sßslîla kodlama asamalellEl asag Blönünde ve yukarlîyönünde düzenlenen iki frekans-bölgesi degistirici cihazlarEiçeren, sekil 8'in kodlaylEElsisteminin bir alternatif yapilandlünaslhügöstermektedir; sekil 12, MDST spektrumun hesaplanmast veya yaklastßlîhas. yönelik farkllîl karmasllZIlElkalite degis tokus seçeneklerini gösteren altl3üjeden elde edilen 96 kb/sn'de dinleme test sonuçlarIlEl bir grafiksel sunumudur, burada "+" etiketli veri noktalarÇlsakIEl referansa atllîlla bulunmaktadlîl "x" 3.5 kHz bantla sIlHlEüutturucuya at[fta bulunmaktadlEl " if", USAC geleneksel stereoya (M/S veya L/R) atlfta bulunmaktadlB "ci", devre dlglîblükllân tahmin katsayl'sII hayali klgtnl (yani gerçek degerli tahmin, MDST gerektirmemektedir) sahip karmaslßtahmin ile MDCT bölgesi birlesik stereo kodlamaya atlüia bulunmaktadß "i" MDST'nin bir yaklastlîllB1asIlZlhesapIamak için bir mevcut MDCT çerçeve kullan llârak karmaslk] tahmin ile MDCT bölgesi birlesik stereo kodlamaya atlîîla bulunmaktadlîl "o" MDST'nin bir yaklastlEIIIhasIElhesaplamak için mevcut ve önceki MDCT çerçevelerini kullanarak karmasllZJtahmin ile MDCT bölgesi birlesik stereo kodlamaya atlüia bulunmaktadß ve "o" MDST'yi hesaplamak için mevcut, önceki ve sonraki MDCT çerçeveleri kullanllârak karmaslEltahmin ile MDCT bölgesi birlesik stereo kodlamaya atEÜla bulunmaktadlÜ sekil 13, sekil 12'nin verisini sunmaktadlü ancak MDST'nin bir yaklastlirmasIEliiesaplamak için bir mevcut MDCT çerçevesi kullanllarak karmaslKltahmin ile MDCT bölgesi birlesik stereo kodlamaya iliskin farklßkorlar olarak sunmaktadlîj sekil 14, bulusun yapllândlünalarliîh göre bir kod çözücü sisteminin üç yapllândlElnasIEl gösteren genellestirilmis blok diyagramlar içermektedir; sekil 15, bulusun bir yapllândlîinaslha göre bir kod çözme yöntemini gösteren bir aklgl semasIlEi ve sekil 16, bulusun bir yapllândlünaslha göre bir kod çözme yöntemini gösteren bir aklg semasIlEj ve Yapilândülnalarl avrütlüßclklamaslîl 1. Kod çözücü sistemler Sekil 2, bir genellestirilmis blok diyagram formunda, bir karmaslk tahmin katsay-I ((x :Ol/s + Iaj) en az bir degerini içeren bir bit aklSlHlEl ve asagEkarlStüna Mve kallîit[ D kanallarlna sahip bir stereo sinyalin bir MDCT gösteriminin kodunu çözmeye yönelik bir kod çözme sistemini göstermektedir. Tahmin katsay-I gerçek ve hayali knlarEwR, (1,) niicemlenmis ve/veya ortak bir sekilde kodlanmlglolabilmektedir. Ancak tercihen gerçek ve hayali lk-ilar, tipik olarak 0.1 adl boyutu ile (boyutsuz sayD] bagIisIZI olarak ve özdes biçimde nicemlenmektedir. Karmasik] tahmin katsaylîEiçin kullanüân frekans bandEçözünürlügünün, MPEG standardlEla göre ölçek faktörleri band. yönelik çözünürlük ile kesinlikle aynEbImasEgerekmemektedir (yani aynEll/lDCT nicemleme adi boyutunu ve nicemleme araligiIEkullanan bir MDCT satiîliarü grubu). Özellikle tahmin katsay- yönelik frekans-tabanlEözünürlük, Bark ölçegi gibi psiko akustik olarak gerekçelendirilebiImektedir. Bir çogullama çözücü (201), bu MDCT gösterimlerini ve tahmin katsayllârIEGsekilde belirtildigi üzere Kontro/ b/Yg/Lsi'n/n bir klgnm buna temin edilen bit akiglîitlan çilZlarmak için uyarlanmaktadß Aslütla yalnlîta karmasilZltahmin katsayian daha fazla kontrol bilgisi, bit aklSIEtia, örn., bit aklSlEiiEl, tahmin veya tahmin olmayan mod, TNS bilgisi, vb.'de kodunun çözülüp çözülmeyecegine iliskin talimatlarda kodlanabilmektedir. TNS bilgisi, kod çözücü sisteminin TNS (sentez) filtreleri ile uygulanacak TNS parametrelerinin degerlerini içerebilmektedir. Özdes TNS parametreleri kümelerinin, birkaç TNS filtresi için, örnegin her iki kanal için kullanilâcak olmasEElaIinde bu bilginin, iki parametre kümesini ayrßyrlîi almak yerine parametre kümelerinin bu kimligini belirten bir bit formunda aIlEtnasEUaha tasarrufludur. Bilgi, ayriîia örn., iki kullanüâbilir seçenegin bir psiko-akustik degerlendirmesine dayanarak uygun oldugu takdirde, yukarEkarlgtlEina asamasIan önce veya sonra TNS uygulanlîil uygulanmayacag- dâhil edilebilmektedir. AyrlEla sonrasIa kontrol bilgisi, asagEi karlStErna ve kaliEtEinyalleri için bireysel olarak sIlEIianan bant genisliklerini belirtebilmektedir. Yukar-ki her bir kanal, frekans bandEIbin bir bant genisligi sI-I kodunu çözülmeyecektir ancak Siti& ayarlanacaktE Belirli durumlarda en yüksek frekans bantlarÇlo kadar az enerji içerigine sahiptir ki halihaziîrtla sm nicemlenmektedirler. Normal uygulama (bkz MPEG standardlEUa max_sfb parametresi), hem asagD bant genisligi sIIiEilamasEkuIlanmIgtlEi Ancak kallütßinyali, asagEkarlStüina sinyalinden daha fazla bir dereceye kadar, daha az frekans band. yerellestirilen enerji içerigine sahiptir. Bu nedenle, bir adanmlg üst bant genisligi sI-Ekallötßinyalinin üzerine yerlestirerek, kalitede önemli bir kayip] olmadan bir bit hlîlîzaltlilîr'nümkündür. Örnegin bu, biri asagEkarlStlEina sinyali ve digeri kaliEtESinyali için olmak üzere bit akElEida kodlanan iki baglislîi max_5fb parametresi ile kullanllâbilmektedir. Bu yapllândlütnada, stereo sinyalin MDCT gösterimi, birkaç sabit veri noktasEtay-an biri (örn., 128 veya 1024 nokta) veya bir degisken nokta sayElllan bir sabit veri noktasEtaylgEl (örn., 1024 nokta) içeren ardgß zaman çerçevelerine (veya zaman bloklarD] bölütlendirilmektedir. Ayrlîla teknikte uzman kisilerin bildigi üzere, MDCT kritik biçimde örneklendirilmektedir. Seklin sag klîin a belirtildigi üzere kod çözme sisteminin çlKtElZISOI (L) ve sag (R) kanallara sahip bir zaman bölgesi stereo sinyalidir. Geri nicemleme modülleri (202), kod çözme sistemine bit aklSEgirdisini veya, uygun oldugu takdirde, bir orijinal bit aklglül çogullama çözülmesinden sonra elde edilen ve asagikarlgtlElna ve kallEtlZRanallarII her birine karsEEiElgelen iki bit aklgülglönetmek için uyarlanmaktadlEJ Geri nicemlenen kanal sinyalleri, ya bir düz geçis modunda ya da ilgili dönüsüm matrislerine karsIIiKl gelen bir toplam ve fark modunda isleyebilen bir anahtarlama tertibat. (203) saglanmaktadlîl Sonraki paragrafta daha fazla açiElanacagEüzere, kod çözücü sistemi bir ikinci anahtarlama tertibatE(205) içermektedir. Bu yapilândlîilna ve açllZlanacak yapllândlîiinalardaki çogu diger anahtar ve anahtarlama tertibatlarügibi her iki anahtarlama tertibatlZlI203, 205), bir frekans seçici sekilde isleyebilmektedir. Bu, ilgili teknikte bilindigi üzere, çok çesitli kod çözme modlarlnI kodunun çözülmesini, örn., frekansa bagIü/R veya M/S kod çözmenin kodunun çözülmesini saglamaktadlE Dolaylggla, bulusa göre kod çözücü, ilgili teknige göre bir üst küme Simdilik anahtarlama tertibatlIiI(203), düz geçis moduna oldugu varsayüâ rak geri nicemlenen kanal sinyalleri, bu yapiiândl'rmada ilgili TNS filtreleri (204) aracElIjilsîla geçirilmektedir. TNS filtreleri (204), kod çözme sisteminin islemi için gerekli degildir ve düz geçis elemanlarEile degistirilebilmektedir. Bunun ard Ian sinyal, yukarlZyönde yer alan anahtarlama tertibatlIG203) ile ayn[ islevsellige sahip ikinci anahtarlama tertibatlEla (205) temin edilmektedir. Daha önce açilZlanan girdi sinyalleri ile ve bunun düz geçis modunda ayarlanan ikinci anahtarlama tertibatlîl (205) ile, girdi sinyallerinin çlktlgüasaglîkarlgtlîilna kanal sinyali ve kallEtEllanal sinyalidir. Hala zaman ardlgKlMDCT spektrumlarEile gösterilen asagERarlSIlüna sinyali, buna dayanarak asaglZl karlgtlüna sinyalinin MDST spektrumlarIlZhesaplamak için uyarlanan bir gerçek ila hayali dönüsüme (206) temin edilmektedir. Bu yapilândülnada bir MDST çerçevesi, biri önceki çerçeve, biri mevcut (veya es zamanlDZlçerçeve ve biri sonraki çerçeve olmak üzere üç MDCT çerçevesine dayanmaktadlîl Gerçek ila görsel dönüsümün (206) girdi tarafIEl, gecikme bilesenleri içerdigi sembolik olarak (21, Z) belirtilmektedir. Gerçek ila hayali dönüsümden (206) elde edilen asagElkarlStlErna sinyalinin MDST gösterimi, tahmin katsay-lh hayali klêmüaj) ile aglBlllglandlrllfnaktadIElve tahmin katsay-Ei gerçek künlîaag) ile aglElllklandElân asagElkarlgtlElna sinyalinin MDCT gösterimine ve kallEtßinyalinin MDCT gösterimine eklenmektedir. Iki toplama ve çarpma, birlikte baslanglgta kod çözücü sistemi ile alin bit aklglElda kodlanan karmasllZltahmin katsaylgII(0r) degerinin temin edildigi bir ag lIIlKlEltoplaylElýElGslevsel olarak) olusturan çarpanlar ve toplaylE'llâr (210, 211) ile gerçeklestirilmektedir. KarmaslEl tahmin katsaylgü her zaman çerçevesi için bir kere belirlenebilmektedir. Ayrlîla bir çerçeve dlâhilinde her frekans bandüçin bir defa olmak üzere, daha silZl belirlenebilmektedir, frekans bantlarlÇI psiko-akustik olarak motive edilen bir bölümlemedir. Ayrica, asag. bulusa göre kodlama sistemleri ile baglantlll olarak açlklanacaglîl üzere daha az slkllkla belirlenebilmektedir. Gerçek ila hayali dönüsüm (206), asagElkarlStlElna kanal sinyalinin bir mevcut MDST çerçevesinin, asag Elkarlgtlüna kanal sinyali ve kalüntlîlkanal sinyalinin her birinin bir es zamanlEMDCT çerçevesi ile birlestirildigi sekilde aglîlllKlEHoplaylElîle senkronize edilmektedir. Bu üç sinyalin toplam Dair yan sinyaldir (S: Re{aiM} + D). Bu ifadede M, asagEkarlStlElna sinyalinin hem MDCT hem de MDST gösterimlerini içermektedir, yani M = MMDCT - iMMDsTiken D = DMoagerçek degerlidir. Bu nedenle, bir toplam ve fark dönüsümünün (207), sol ve sag kanallarßsaglöbki biçimde geri yükledigi bir asag Ellarlgtlîima kanalEie bir yan kanala sahip bir stereo sinyali elde edilmektedir: Bu sinyaller, MDCT bölgesinde gösterilmektedir. Kod çözme sisteminin son ad IiÇher bir kanala bir ters MDCT (209) uygulamaktlü böylelikle sol/sag stereo sinyalin bir zaman bölgesi gösterimi elde edilmektedir. Gerçek ila hayali dönüsümün (206) olaslîbir uygulamasüyukar- belirtildigi Üzere basvuru sahibinin US 6,980,933 82 numaralübatent dokümanIa daha fazla açlElamaktadlEI Buradaki formül 41 ile dönüsüm, bir sonlu dürtü yanltJIEfiltre olarak ifade edilebilimektedir, örn., esit noktalar için, i`4' '- 1 burada 5(2 v), 21/inci MDST veri noktasIB X0&J,AÇ,,, çerçevelerin her birinden MDCT verisidir ve N, çerçeve uzunlugudur. Ayrlîa ham/i", uygulanan pencere fonksiyonuna bagIEtlürtü yanEIhrIlEve bu nedenle dikdörtgen, sinüzoid ve Kaiser-Bessel türevi gibi her bir pencere fonksiyonu için ve her bir çerçeve uzunlugu için belirlenmektedir. Bu hesaplamanIkarmasüZHgiü görece daha küçük bir enerji içerigine sahip olan ve MDST verisine görece daha az katk- bulunan 0 dürtü yanlt'lhrlütarak azaltllâbilmektedir. Bu sadelestirmeye bir alternatif veya uzantEbIarak, dürtü yanlfllarlhl kendileri, örn., tam çerçeve uzunlugundan (N) daha küçük nokta sayilâr. klsaltilâbilmektedir. Bir örnek olarak dürtü yanifllîüzunlugu, 1024 noktadan (priz) 10 noktaya azaltüâbilmektedir. Hala anlamllîcbldugu düsünülebilen en uç kesim asaglflhki sekildedir S(V) : XM(V +1)_ x'i/(V _1). bulunabilmektedir. AyrIEla hesaplamanIdayandlII[g]l]girdi verisinin miktarII azaltüfhaslînümkündür. AçllZlamak amaciyla, sekilde "A" ile gösterilen bir bölüm olarak belirtilen gerçek ila hayali dönüsüm (206) ve bunun yukarürön baglantilârl', bir sadelestirilmis degisken ile degistirilebilmektedir, bunlardan iki tanesi (A' ve A"), sekil 10'da gösterilmektedir. Degisken (A'), sinyalin bir yaklasüîl hayali gösterimini saglamaktadB Burada MDST hesaplamasÇyalnlîta mevcut ve önceki çerçeveyi göz önünde bulundurmaktadlEl Yukarlîlh bu paragrafa atiüia bulunarak bu, p = 0,...,N - 1 için Xm(p) = O'üyarlayarak etkilenebilmektedir (indeks III, sonraki zaman çerçevesini göstermektedir). Degisken (A'), girdi olarak sonraki çerçevenin MDCT spektrumunu gerektirmedigi için MDST hesapla masÇherhangi bir zaman gecikmesine tutulmamaktad BAÇIE bir sekilde yaklastlîiina, bir sekilde elde edilen MDST sinyalinin dogrulugunu azaltmaktadlEj ancak ayrlEla bu sinyalinin enerjisinin azaltüâbilecegini ima edebilmektedir; ikinci gerçek, tahmin kodlamasII niteliginin bir sonucu olarak afda bir artlgile tamamen dengelenebilmektedir. AyrlEh sekil 10'da mevcut zaman çerçevesi için girdi olarak yalnlîta MDCT verisini kullanan degisken (A") gösterilmektedir. Degisken (A"), tartlginallîbiçimde degiskenden (A') daha az dogru MDST gösterimi üretmektedir. Öte yandan, degisken (A') gibi slflEla islemektedir ve daha az hesaba dayalEkarmasHZllgh sahiptir. Halihazlûla bahsedildigi üzere dalga biçimi kodlama özellikleri, kodlayEESistemde ve kod çözücü sisteminde aynEyaklastIEfna kullanlfgiElsürece etkilenmemektedir. Degisken (A, A' veya A") veya bunun herhangi bir baska gelisiminin kullanllîhasüdan bag IisE olarak, bunun için karmasllZltahmin katsay-I hayali klîl'nIlEl, sElEolmadlglüaF 0) MDST spektrumun yalnlîta o bölümlerinin hesaplanmaslgerektigi bilinmelidir. Pratik durumlarda bu, katsayII hayali klginII mutlak degerinin (lafl), kullanllân donanIiI birim yuvarlamaleb iliskin olabilen önceden belirlenmis bir esik degerden daha fazla oldugunu ifade etmektedir. KatsayII hayali klîinIlEl, bir zaman çerçevesi içerisinde tüm frekans bantlarlîibin slflEloImasü durumunda, o çerçeve için herhangi bir MDST verisinin hesaplanmasi gerek yoktur. Bu nedenle gerçek ila hayali dönüsüm (206), MDST çiEtEEblusturmayarak çok küçük (la/'D degerlerin ortaya çlKISEla karsllllö olmasü için uyarlanmaktadlEJ böylelikle hesaplama kaynaklarlEhan tasarruf edilebilmektedir. Ancak MDST verisinin bir çerçevesini üretmek için mevcut çerçeveden daha fazla çerçevenin kullanllglEyapliândlünalarda, dönüsümün (206) yukarEyönündeki herhangi bir birim, hiç MDST spektrumu gerekmese bile uygun biçimde islemeye devam etmelidir - özellikle de ikinci anahtarlama tertibatEûZOS), MDCT spektrumlarIlZl ilerletmeye devam etmelidir - böylelikle yeterli girdi verisi, halihazüda siüEolmayan tahmin katsay- iliskin sonraki zaman çerçevesinin meydana geldigi durumda halihazßa gerçek ila hayali dönüsüm (206) için kullanllâbilirdir; bu elbette sonraki zaman blogu olabilmektedir. Sekil 2'ye geri dönüldügünde, kod çözme sisteminin fonksiyonu, her iki anahtarlama tertibatII (203, 205), kendi ilgili düz geçis modlarIda ayarland[glüiarsayIiEkapsamIa açlKIanmlgtlEl Simdi açlEIanacag [üzere kod çözücü sistemi, ayrlEb tahmin kodlanmamlglsinyallerin de kodunu çözebilmektedir. Bu kullan! amaciyla ikinci anahtarlama tertibatEQZOS), kendi toplam ve fark modunda ayarlanacaktlee uygun biçimde, sekilde belirtildigi üzere, bir seçici düzenleme (208), kendi alt konumunda olacaktlEl böylelikle sinyallerin, dogrudan TNS filtreleri (204) ve ikinci anahtarlama tertibatlIQZOS) arasIdaki bir kaynak noktadan ters dönüsüme (209) beslenmesini saglamaktadB Dogru kod çözmenin saglanmaslýla sinyal, uygun bir sekilde kaynak noktada L/R formuna sahiptir. Bu nedenle gerçek ila hayali dönüsüme, (mesela bir sol sinyal tarafIan aralllZllîibImasIansa) her zaman dogru orta (yani asagElkarlStIElna) sinyalin temin edilmesini saglamak için ikinci anahtarlama tertibatIZI(205), tercihen bir tahmin olmayan seklinde kodlanmlgl stereo sinyalin kodunun çözülmesi esnasIa kendi toplam ve fark modunda ayarlanmaktadlEI Yukari belirtildigi üzere tahmin kodlama, örn., bir veri hEEilla ses kalitesi karar. baglmlarak belirli çerçevelere yönelik konvansiyonel dogrudan veya ortak kodlama ile degistirilebilmektedir. Bu karar. çlKtlEÇIkodlay-n kod çözücüye çesitli sekillerde, örn., her bir çerçevede özel bir gösterge bit degeri ile veya tahmin katsay-I bir degerinin yoklugu veya varllglîle iletilebilmektedir. Bu gerçekler kurulduktan sonra birinci anahtarlama tertibatII rolü (203), kolaylikla fark edilebilmektedir. AsIlEUa tahmin olmayan kodlama modunda kod çözücü sistemi, her iki sinyali dogrudan (L/R) stereo kodlama veya ortak (M/S) kodlama ile isleyebilmektedir ve birinci anahtarlama tertibatII (203), ya düz geçis ya da toplam ve fark modunda isletilmesiyle kaynak noktanlEl, daima dogrudan kodlanmE bir sinyal ile donatllüîasII saglanmaslîilnümkündür. AçllZl bir sekilde, toplam ve fark asamaSÜJIarak islev gösteren anahtarlama tertibatlîf203), M/S formunda bir girdi sinyalini L/R formunda bir çlRtEl sinyaline (istege baglUNS filtrelerine (204) temin edilen) çevirecektir. Kod çözücü sistemi, belirli bir zaman çerçevesinin, tahmin-kodlama veya tahmin olmayan-kodlama modunda kod çözücü sistemi taraflEldan kodunun çözülüp çözülmeyecegine dair bir sinyal almaktadlü Tahmin olmayan mod, her bir çerçevede özel bir gösterge bit degeri ile veya tahmin katsay-I degerinin yoklugu (veya lelEIdeger) ile sinyallenebilmektedir. Tahmin modu, analog biçimde iletilebilmektedir. Herhangi bir destek yükü olmadan son çare saglayan özellikle avantajlübir uygulama, zaman çerçevesi bas. iletilen ve asag-ki sekilde açIanan iki-bit alanI (ms_ma5k_present) bir ayrilân dördüncü degerinden yararlanmaktadlEl (bkz MPEG-2 AAC, ISO/IEC 13818-7 numarallîil›atent dokümanD] Tablo 1: USAC'deki ms_mask_presentln TanIiIZI Deger AnlamEl 00 tüm frekans bantlarüçin L/R kodlama 01 L/R veya M/S'yi belirtmek için kullanllân bant bas. bir sinyalleme biti tüm frekans bantlarüçin L/R kodlama 11 ayrllân 11 degerinin "karmaslß tahmin kodlama"yElfade etmesi için yeniden düzenlenmesiyle kod çözücü, herhangi bir bit-hlîlîlcezaslîlolamadan tüm eski modlarda, özellikle M/S ve L/R kodlamada isletilebilmektedir ve hala ilgili çerçeveler için karmasilZl tahmin kodlama modunu belirten bir sinyal alabilmektedir. Sekil 4, sekil 2'de gösterilen ile aynEgenel yaplki bir kod çözücü sistemini göstermektedir, ancak en az iki farklüyapüiçermektedir. Ilk olarak, sekil 4'ün sistemi, yukarlearlîstlElna asamasII yukarEl/önü ve asagEyönünde frekans-bölgesi degisikligini içeren aynElsleme adIiII uygulanmasIElsaglayan anahtarlar (404, 411) içermektedir. Bir yandan bu, geri nicemleme modüllerinin (401) asaglIýönünde birinci anahtar (404) ve bir birinci anahtarlama tertibatm hemen yukarülönünde düzenlenen bir ikinci anahtarlama tertibatlîa405) ile donatllân (bu sekilde TNS sentez filtreleri olarak çizilen) bir birinci frekans-bölgesi degistiricileri (403) kümesi ile gerçeklestirilmektedir. yönünde ancak bir ters dönüsüm asamasII (412) yukarüyönünde bir ikinci anahtar (411) ile donatllân bir ikinci frekans-bölgesi degistiricileri (410) kümesi içermektedir. AvantajlElbir sekilde, sekilde belirtildigi üzere her bir frekans-bölgesi degistiricisi, frekans-bölgesi degistiricisinin girdi tarafIan yukarÜöne baglanan ve ilgili anahtar. asaglîl'önüne baglanan bir düz geçis hattüle paralel halde düzenlenmektedir. Bu yap-n dolayEfrekans bölgesi degistiricisi, her zaman yalntha mevcut olana göre daha fazla zaman çerçevesine dayanan frekans bölgesinde islemeyi saglayan sinyal verisi ile donatilBraktadlE Birinci (403) veya ikinci frekans-bölgesi degistiricileri (410) kümesinin uygulanlâl uygulanmayacag- iliskin karar, kodlaylEEBaraflEUan allEbbilmektedir (ve bit aklglEUa iletilebilmektedir) veya tahmin kodlamanI uygulanßluygulanmadlgllüha dayandîllâbilmektedir veya pratik kosullarda uygun bulunan bazEl diger kriterlere dayandlüllâbilmektedir. Bir örnek olarak, frekans-bölgesi degistiricisinin TNS filtreleri olmasühalinde birinci küme (403), bazElsinyal türleri için avantajlElbir sekilde kullanllâbilirken ikinci küme (410), diger sinyal türleri için avantajllîilabilmektedir. Bu seçimin çith-E, bit aklgEUa kodlanmasElihalinde kod çözücü sistemi, ilgili TNS filtreleri kümesini buna göre etkinlestirecektir. Sekil 4'te gösterilen kod çözücü sisteminin anlasllEnasIEkolaylastlElnak için, a: 0 oldugunda (sözde-L/R ve L/R'nin özdes oldugunu ve yan ve kallEtElkanallarI farkliüKl göstermedigi belirtmektedir) dogrudan (L/R) kodlanan bir sinyalin kodlanmasII gerçeklestigi belirgin bir sekilde belirtilmelidir, birinci anahtarlama tertibatlIG402) toplam ve fark modundadlîl böylelikle sinyalin, ikinci anahtarlama tertibatIZ(405) ve yukarEkarlStlEna asamasII toplam ve fark asamasE(409) arasIa M/S formuna sahip olmasi neden olmaktadlEl YukarEkarlgtlEina asamasÇl etkili bir sekilde bir düz geçis adIiElolacagEliçin (ilgili anahtarlar (404, 411) kullanllârak) birinci veya ikinci frekans-bölgesi degistiricileri kümesinin etkinlestirilip etkinlestirilmeyecegi önemsizdir. Sekil 3, sekiller 2 ve 4'ünkülere iliskin olarak bulusun bir yapilând lîrlnas- göre, yukari] karlgtlElna için istenen MDST verisinin saglanmas. yönelik farkllZIilir yaklaslgösteren bir kod çözücü sistemini gösterilmektedir. Halihazüla açlKlanan kod çözücü sistemiler gibi, sekil 3'ün sistemi, tamamükod çözücü sisteminin girdi ucundan dizi halinde düzenlenen geri nicemleme modülleri (301), ya bir düz geçis ya da toplam ve fark modunda isleyebilen bir birinci anahtarlama tertibatEBOZ) ve TNS (sentez) filtreleri (303) içermektedir. Bu noktanI asagEl yönündeki modüller, tercihen her ikisinin de, sekilde belirtildigi üzere ya üst konumlarda ya da alt konumlarda olmaslîçin ortak biçimde isletilen iki ikinci anahtar (305, 310) araclUgllEa seçici olarak kullan llîhaktadlEl Kod çözücü sisteminin çiktmcunda, bir toplam ve fark asamasEG312) ve bunun hemen yukarEýönünde her bir kanal. bir MDCT bölgesi gösterimini bir zaman bölgesi gösterimine dönüstürmeye yönelik iki ters MDCT modülü (306, 311) vardlü Kod çözücü sisteminin, bir asagükarlgtlüina/kallûtüstereo sinyali ve bir karmasllg tahmin katsayElEllEl degerlerini kodlayan bir bit aklglîlle donatIlgEkarmasiEl tahmin kod çözmede, birinci anahtarlama tertibatü(302), kendi düz geçis modunda ayarlanmaktadEl ve ikinci anahtarlar (305, 310), üst konumda ayarlanmaktadlEl TNS filtrelerinin asagD/önünde, (geri nicemlenen, TNS-ûltrelenmis, MDCT) stereo sinyalin iki kanalüfarklßekillerde islenmektedir. Bir yandan asagEkarlgtlElna kanalütahmin katsay-lEl gerçek klglnüag) ile aglEliiKIandlEllân asagEkarlStlîilna kanalII MDCT gösterimini kallEtEkanaHEl MDCT gösterimine ekleyen bir çarpana ve toplaylîlýla ( saglanmaktadlîl Ters MDCT dönüsüm modülünden (306) çithüblarak verilen asagElkarStlElna kanaIII (M) zaman bölgesi gösterimi, hem nihai toplam ve fark asamasi (312) hem de bir MDST dönüsüm modülüne (307) temin edilmektedir. AsagERarStlEina kanalII zaman bölgesi gösteriminin bu çifte kullanlEliÇhesaba dayalEEarmaslKllKiaçian bak [gilEkzla avantajIIlEi Bu sekilde elde edilen asagEkarlStlElna kanalIlEl MDST gösterimi, sonra bir baska çarpan ve toplaylîlýla (309) temin edilmektedir, tahmin katsay-I hayali klîlnlîqal) ile aglHllElandlEilEtan sonra bu sinyali, toplay-n (308) lineer kombinasyon çil&- eklemektedir; dolaylîlýla toplay-I (309) çlKtlgQbir yan kanal sinyalidir (5 = Re{aM} + 0). Sekil 2'de gösterilen kod çözücü sistemine benzer sekilde çarpanlar ve toplayiîllâr (308, 309), asag Ellarlgtlüna sinyalinin MDCT ve MDST gösterimlerinin girdileri, kallîitßinyalinin MDCT gösterimi ve karmasllîltahmin katsaylgEliEl degerine sahip bir aglElllKlEiçok sinyalli toplaylEDolusturmak için kolaylllZIa birlestirilebilmektedir. Mevcut yapllândlEnada bu noktanI asagEyönünde, yan kanal sinyali, boyunca yalnlîta bir geçit kalmaktadß Kod çözücü sisteminde gerekli es zamanlHJKl frekans-seçici M/S ve L/R kodlama halihazlEla uygulandlglüüzere, her iki ters MDCT dönüsüm modülüne (306, 311) aynEldönüsüm uzunluklari. ve pencere sekillerinin uygulanmaslîlile gerçeklestirilebilmektedir. Bir tek çerçevelik gecikme, ters MDCT modülünün (306) belirli yapllândlElnalarEl'e MSDT modülünün (307) yapilândlElnalarII kombinasyonu ile tanllîllîhaktadlü Bu nedenle bes istege baglEl gecikme blogu ( talimatlarDZl saglanmaktadlÜ böylelikle kesikli çizginin sagIa yer alan sistemin bölümü, gerekli oldugu takdirde sol bölüme göre bir çerçeve ile geciktirilebilmektedir. AçllZl bir sekilde, kesikli çizgi ve baglantlgizgileri arasIiaki tüm kesisimler, dengeleme gerektiren gecikmenin burada meydana geldigi ters MDCT modülü ( arasIdaki baglantEliiattII beklentisiyle, gecikme bloklarlîile donatllîhaktadlü Bir zaman çerçevesine yönelik MDST verisinin hesaplanmaslîlzaman bölgesi gösteriminin bir çerçevesinden veri gerektirmektedir. Ancak ters MDCT dönüsümü, bir (mevcut), iki (tercihen: önceki ve mevcut) veya üç (tercihen: önceki, mevcut ve sonraki) ardlglE çerçevelere dayandlEllBiaktadlEl MDCT'ye iliskin iyi bilinen zaman bölgesi diger ad iptalinden (TDAC) dolaylIl üç çerçeve seçenegi, girdi çerçevelerinin tamamen örtüsmesini gerçeklestirmektedir ve bu nedenle, en ainan zaman bölgesi diger adIElçeren çerçevelerde en iyi (ve muhtemelen mükemmel) dogrulugu saglamaktadlü Açüö bir sekilde, üç çerçeve ters MDCT, bir kara gecikmesinde islemektedir. MDST dönüsümüne girdi olarak bir yaklasEEl zaman bölgesi gösteriminin kullan [lüias kabul edilmesiyle kisi, bu gecikmeyi önleyebilmektedir ve böylelikle kod çözücü sisteminin farklEl bölümleri arasiaki gecikmeyi telafi etmeye ihtiyaç duyabilmektedir. Iki çerçeve seçeneginde, TDAC'nin çerçevenin ilk yar-a meydana gelmesini saglayan örtüsme/ekleme ve diger ad, yalnlîta diger yarlöh mevcut olabilmektedir. Bir çerçeve seçeneginde TDAC'nin yoklugu, 0 diger adi çerçeve boyunca meydana gelebilecegini belirtmektedir; ancak bu sekilde gerçeklestirilen ve karmaslKItahmin kodlamada bir ara sinyal olarak kullanliân bir MDST gösterimi, yine de tatmin edici bir kalite saglayabilmektedir. Sekil 3'te gösterilen kod çözme sistemi ayrlEla, iki tahmin olmayan kod çözme modunda isletilebilmektedir. Bir dogrudan L/R kodlanmlg stereo sinyalin kodunun çözülmesi için, ikinci anahtarlar (305, 310) alt konumda ayarlanmaktadlElve birinci anahtarlama tertibatljl302) düz geçis modunda ayarlanmaktadlEI Bu nedenle sinyal, bunun üzerine ters MDCT dönüsümü ve bir nihai toplam ve fark isleminin meydana geldigi, bunu bir M/S formuna dönüstüren toplam ve fark asamalelI (304) yukarülönünde L/R formuna sahiptir. Ortak bir sekilde M/S kodlanmlgl formda saglanan bir stereo sinyalin kodunun çözülmesi için, birinci anahtarlama tertibatlîa302), bunun yerine kendi toplam ve fark modunda ayarlanmaktadß böylelikle sinyal, genellikle TNS filtreleme aç-an bakIIglIa bir M/S formunun olacagIan daha uygun olan birinci anahtarlama tertibatl1302) ve toplam ve fark asamasEQ304) arasIa L/R formuna sahiptir. Toplam ve fark asamasII (304) asaglZIyönündeki isleme, dogrudan L/R kod çözme durumundaki ile özdestir. Sekil 14, bulusun yapUândlElnalarlEb göre kod çözücülerin üç genellestirilmis blok diyagram an olusmaktadlEl Bu uygulamaya eslik eden diger birkaç blok diyagram aksine, sekil 14'te bir baglantlZhattüçok kanallEbir sinyali sembolize edebilmektedir. Özellikle bu baglantlîliiattlleol/sag, orta/yan, asagEllarlStlErlna/kalEtüsözde-sol/sözde-sag kanallar ve diger kombinasyonlarlîçeren bir stereo sinyali iletmek için düzenlenebilmektedir. Sekil 14A, bir girdi sinyalinin (bir MDCT gösterimi olarak bu seklin amacEiçin belirtilen) bir frekans-bölgesi gösteriminin kodunu çözmeye yönelik bir kod çözücü sistemini göstermektedir. Kod çözücü sistemi, kendi çlthEßlarak girdi sinyalinin temelinde olusturulan bir stereo sinyalin bir zaman bölgesi gösterimini temin etmek için uyarlanmaktadlrîl KarmasilZ] tahmin stereo kodlama ile kodlanan bir girdi sinyalinin kodunu çözebilmek için kod çözücü sistemi, bir yukarEl karlgtlElna asamasE(1410) ile donatilüîaktadß Ancak ayrlEla, diger formatlarda kodlanan ve muhtemelen zamanla birkaç kodlama formatEarasIa degisebilen bir girdi sinyalini idare edebilmektedir, örn., karmasilZJtahmin kodlama ile kodlanan bir dizi zaman çerçevesi, dogrudan sol/sag kodlama ile kodlanan bir zaman bölümünden önce gelebilmektedir. Kod çözücü sisteminin, farklEllodlama formatlarIlIdare etme özelligi, söz konusu yukarERarlStlElna asamasEI (1410) ile paralel düzenlenen bir baglama hattII (düz geçis) saglanmaslZl ile gerçeklestirilmektedir. Bir anahtar (1411) araciIJgllýla yukarlearlstHna asamasIdan (1410) (sekilde ait anahtar konumu) gelen çlEtlElI veya baglantEhattlEllEl üzerinde (sekilde üst anahtar konumu) kullan [lâbilir islenmemis sinyalin, daha asag lîyönde düzenlenen kod çözücü modüllere temin edilip edilmeyeceginin seçilmesi mümkündür. Bu yapllândlîilnada bir ters MDCT modülü (1412), bir sinyalin bir MDCT gösterimini bir zaman bölgesi gösterimine dönüstüren anahtar. asagEýönünde düzenlenmektedir. Bir örnek olarak, yukarEkarlStlElna asamalea (1410) temin edilen sinyal, asagEIkarlStlElna/kallEtEIformunda bir stereo sinyal olabilmektedir. Yukarlîl karlSIlElna asamaslll çlthlIdIarak verilmesi amaclîla bir yan sinyal türetmek için ve bir toplam ve fark islemi gerçeklestirmek için uyarlanmaktadß Sekil 14B, sekil 14A'ya benzeyen bir kod çözücü sistemini göstermektedir. Mevcut sistem, kendi girdi sinyali olarak bir bit akmlmak için uyarlanmaktadEl Bit aklgübaslanglgta bir birinci çEIZtEl konumu ile belirlendigi üzere daha fazla islem için çok kanallllir stereo sinyalin bir MDCT gösterimini saglayan bir birlestirilmis çogullama çözücü ve geri nicemleme modülü (1420) ile islenmektedir. Daha açllZl bir sekilde anahtar (1422), çogullama çözücü ve geri nicemlemedan gelen birinci çithIlEI, bir yukarERarlStlîrlna asamasEO (alt konum) ile veya yalnlîta ters MDCT modülü (1423) (üst konum) ile islenip islenmeyecegini belirlemektedir. Birlestirilmis çogullama çözücü ve geri nicemleme modülü (1420), kontrol bilgisini de çllîtüilarak vermektedir. Mevcut durumda, stereo sinyal ile iliskilendirilen kontrol bilgisi, anahtar. (1422) üst veya alt konumunun, sinyalin kodunu çözmek için uygun olup olmad[glIl3/eya daha soyut bir biçimde, stereo sinyalinin hangi kodlama formatlEb göre kodunun çözüldügünü belirten veriyi içerebilmektedir. Kontrol bilgisi ayrüa, yukarElkarlgtlEina asamasII (1421) özelliklerini, örn., yukari halihazlîrlia açlEJandlgEüzere karmasllîltahmin kodlamada kullanüân karmaslEl tahmin katsay-I (a) bir degerini ayarlamaya yönelik parametreleri içerebilmektedir. Sekil 14C, sekil 14B'dekilere analog olarak birimlere ek olarak sßslýla bir yukarEkarlStlEina asamasII (1433) yukarü yönünde ve asagEl yönünde düzenlenen birinci ve ikinci frekans-bölgesi degistirme cihazlarIEl(1431, 1435) içeren bir kod çözücü sistemini göstermektedir. Bu seklin amaçlarEIçin, her bir frekans-bölgesi degistirme cihazl,__bir TNS filtresi ile gösterilmektedir. Ancak frekans-bölgesi degistirme cihazElierimi ile, ayrlEla TNS filtrelemenin dlglEda yukarEkarlglîilna asamasIan önce veya sonra uygulanmaya yatkI diger prosesler anlasllâbilmektedir. Frekans bölgesi degisikliklerinin örnekleri, tahmin, gürültü ekleme, bant genisligi uzantlîlîlve lineer olmayan islemeyi içermektedir. Muhtemelen islenecek sinyalin özelliklerini ve/veya böyle bir frekans-bölgesi degistirme cihazlEllEl yapllând Enasllîle ayarlarIlZl içeren psikoakustik durumlar ve benzer nedenler, bazen söz konusu frekans-bölgesi degisikliginin, asaglii yön yerin yukarEi karlgtlülna asamasII (1433) yukarEl yönünde uygulanmasIiEl avantajlü oldugunu belirtmektedir. Diger durumlarda, frekans-bölgesi degisikliginin asag Üyön konumunun, yukarIJröndekine tercih edildigine dair benzer düsünceler olusturulabilmektedir. Anahtarlar (1432, 1436) aracligiüla frekans-bölgesi degistirme cihazlarü (1431, 1435), seçici olarak etkinlestirilebilmektedir, böylelikle kontrol bilgisine karsllIlZI olarak kod çözücü sistemi, arzu edilen konfigürasyonu seçebilmektedir. Bir örnek olarak sekil 14C, birlestirilmis çogullama çözücü ve geri nicemleme modülünden (1430) gelen stereo sinyalin, ikinci frekans-bölgesi degistirme cihaleEI (1435) içinden geçmeden baslanglgta birinci frekans-bölgesi degistirme cihazE(1431) ile islendigi, sonrasIa yukarIJkarlgtlEna asamaleb ( iletildigi bir konfigürasyonu göstermektedir. Klg Açik/ama bölümünde açilZJandiglüIizere bu konfigürasyon, karmasüö tahmin kodlamada yukarD edilmektedir. Bulusa göre karmasilZltahmin kodlama ile bir çlthttbit aklglîblarak bir sol/sagi (L/R) stereo sinyali kodlamaya yönelik bir kodlaytßisteminin bir genellestirilmis blok diyagramßlan bir kodlaylîEl sistemi, simdi sekil S'e at[flia bulunarak açilZlanacaktlEI KodlaylEElsistemi, sinyalin bir zaman bölgesi veya frekans-bölgesi gösterimini almaktadlElve bunu, hem bir asagi karlStIEma sinyaline hem de bir tahmin katsayEEkestiricisine temin etmektedir. Tahmin katsayilârII gerçek ve hayali k-iIlarÇbonrasa bir nihai çoguillaylîül/IUX'e temin edilen sol ve sag kanallarlEl, asagEl karlstlülna ve kaIIBtD saglanmaktadlB Sinyalin, bir frekans-bölgesi gösterimi olarak kodlaylflýb temin edilmesi halinde asagllarßtlülna asamasEleya çogullay- bu gösterime dönüstürülmektedir. Tahmin kodlamadaki prensiplerden biri, sol/sag sinyalin, orta/tan forma çevrilmesidir, yani, ve sonraslâtla, asaglîzlhkini ayarlayarak bu kanallar araletIa kalan korelasyondan yararlanllüiasIlîJ S = Re{aM} + D, burada or, belirlenecek karmasiEl tahmin katsay-[r ve D, kaliEtEtinyalidir. KaIlEtElsinyaIinin enerjisinin (D = 5 - Re{aM}) en aza indirilmesi için a'nI seçilmesi mümkündür. Her en aza indirme, anlilZJ güce, bir daha kisa veya daha uzun vadeli enerjiye (ortalama güç) göre etkilenebilmektedir, bu, bir ayriKl sinyal durumunda ortalama çerçevesel anlamada optimizasyona esit olmaktad E Tahmin katsay-I gerçek ve hayali k-ilarlîlaml), nicemlenmis ve/veya ortak bir sekilde kodlanabilmektedir. Ancak tercihen gerçek ve hayali k-ilar, tipik olarak 0.1 adn boyutu ile (boyutsuz say[)îlbag IislZolarak ve özdes biçimde nicemlenmektedir. Karmasllîltahmin katsaylîEl için kullanllân frekans band @özünürlügünüm MPEG standardlEh göre ölçek faktörleri band- yönelik çözünürlük ile kesinlikle ayn ßimasgerekmemektedir (yani aynEMDCT nicemleme ad! boyutunu ve nicemleme arallglllîlkullanan bir MDCT satlîllarElgrubu). Özellikle tahmin katsay- yönelik frekans-tabanllZlçözünürlük, Bark ölçegi gibi psiko akustik olarak gerekçelendirilebilmektedir. Frekans bandEçözünürlügünün, dönüsüm uzunlugunun çesitlilik gösterdigi durumlarda çesitlilik gösterebildigi belirtilmektedir. Halihazlüla belirtildigi üzere bulusa göre kodlaylîißistemi, tahmin stereo kodlamanI uygulanlpl uygulanamayacag- dair bir enleme sahip olabilmektedir, uygulanmamasülurumu, L/R veya M/S kodlamaya bir geri çekilme anlamlEla gelmektedir. Bu karar, bir zaman çerçevesi temelinde veya daha iyisi bir zaman çerçevesi dâhilinde bir frekans bandEtemelinde allbilmektedir. Yukar- belirtildigi üzere bu karar. negatif bir çlthlgJkod çözme birimine çesitli sekillerde, örn., her bir çerçevede özel bir gösterge bit degeri ile veya tahmin katsay-I bir degerinin yoklugu (veya slfJEl deger) ile iletilebilmektedir. Bir pozitif karar, analog biçimde iletilebilmektedir. Herhangi bir destek yükü olmadan son çare saglayan özellikle avantajlEIbir uygulama, zaman çerçevesi baslîib iletilen ve asag-ki sekilde açlEJanan iki-bit alanI (m5_ma$/(_pre$ent) bir ayrllân dördüncü degerinden yararlanmaktadlEl(bkz MPEG-2 AAC, Tablo 1: USAC'deki ms_ma5k_pre5entfn Tanllîl Deger Anlamlîl 00 tüm frekans bantlarEiçin L/R kodlama 01 L/R veya M/S'yi belirtmek için kullanilan bant bas. bir sinyalleme biti tüm frekans bantlarlîlçin L/R kodlama 11 ayrllân 11 degerinin "karmaslKltahmin kodlama"yl2ifade etmesi için yeniden düzenlenmesiyle kodlaylEÇl herhangi bir bit-hEEtezasEblamadan tüm eski modlarda, özellikle M/S ve L/R kodlamada isletilebilmektedir ve hala avantajlEIoldugu durumda 0 çerçeveler için karmasllîl tahmin kodlamayßinyalIeyebilmektedir. Esas karar, bir veri hlîlîla ses kalitesi mantigl- dayandlîllâbilmektedir. Bir kalite ölçümü olarak, (genellikle kullanllâbilir MDCT-tabanlßes kodlaylEUârüiurumu olarak) kodlaylaýla dâhil edilen bir psikoakustik model kullanilarak elde edilen veri kullanilâbilmektedir. Özellikle kodlay-I bazEyapilândEnalarÇltahmin katsay-I bir hEbozunum optimize seçimini saglamaktadlEl Buna göre, bu yapllândlünalarda tahmin katsay-I hayali klýnü/e de muhtemelen gerçek klîmü tahmin kazancliaki artEIEl, tahmin katsay-El kodlamak için gereken bitlerin harcanmasIElgerekçelendirmek amacüla kaIlEtElsinyalin kodlanmasEliçin yeterince bitten tasarruf etmemesi durumunda sm ayarlanmaktadlE Kodlay-IyapllândlüinalarlÇbIt aklgükja TNS'ye iliskin bilgileri kodlayabilmektedir. Bu bilgiler, kod çözücü tarafta TNS (sentez) filtreleri ile uygulanacak TNS parametrelerinin degerlerini içerebilmektedir. Özdes TNS parametreleri kümelerinin, her iki kanal için kullanllâcak olmaslZl halinde, iki parametre kümesini bagIislZ olarak iletmek yerine parametre kümelerinin bu kimligini belirten bir sinyalleme bitinin dâhil edilmesi ekonomiktir. Bilgi, ayrlîla örn., iki kullanliâbilir seçenegin bir psikoakustik degerlendirmesine dayanarak uygun oldugu takdirde, yukarEkarlStlElna asamasIan önce veya sonra TNS uygulanü uygulanmayacag- dâhil edilebilmektedir. Potansiyel olarak bir karmaslKlilîlve bir hlîlâç-dan bakIigiia potansiyel olarak yararllînlan bir baska istege bagIEiiîzeIIik olarak kodlayEDkalEtBinyalinin kodlanmasülçin bireysel olarak sIlHlElbir bant genisligi kullanmak için uyarlanabilmektedir. Bu S.. üzerindeki frekans bantlarleod çözücüye iletilmeyecektir ancak sm ayarlanacaktE Belirli durumlarda en yüksek frekans bantlarüo kadar az enerji içerigine sahiptir ki halihazlîrlla sllei nicemlenmektedirler. Normal uygulama (bkz MPEG standard Ia maX_sfb parametresi), hem asag EEarlStlElna hem de kaIlEtlEinyalleri için aynübant genisligi sIIIlEllamas kullanmaslgerektirmistir. Simdi bulus sahipleri, kaIlEtßinyalinin, asagERarlgtlElna sinyalinden daha fazla bir dereceye kadar, daha az frekans band. yerellestirilen enerji içerigine sahip oldugunu görgül olarak bulmustur. Bu nedenle, bir adanmlg Üst bant genisligi sI-Ekallülßinyalinin üzerine yerlestirerek, kalitede önemli bir kayip] olmadan bir bit hlîlîzaltlünümkündür. Örnegin bu, biri asagEkarStlîrlna sinyali ve digeri kallEtElsinyali için olmak üzere iki bag islîl max_sfb parametresi ile gerçeklestirilebiImektedir. Tahmin katsaylgljnicemleme ve bunun kodlanmasII optimal belirlenmesi meselelerinin, M/S veya L/R moduna geri çekilmesine, TNS filtrelemesi ve üst bant genisligi sIlERamasÇlvb.'nin, sekil S'te gösterilen kod çözücü sistemine atlflia bulunarak açllZIanmas- ragmen aynü gerçekler, sonraki sekillere atllîla bulunarak açIElanan yapllândlElnalara esit sekilde uygulanabilmektedir. Sekil 6 karmasllgtahmin stereo kodlama gerçeklestirmek için uyarlanan bulusa göre bir baska kodlaylEEtistemini göstermektedir. Sistem, girdi olarak ardlglKl muhtemelen örtüsen zaman çerçevelerine bölüntülenen ve sol ve sag kanallar içeren bir stereo sinyalin bir zaman bölgesi gösterimini almaktadß Bir toplam ve fark asamasEl(601), sinyali orta ve yan kanallara çevirmektedir. Orta kanal, hem bir MDCT modülüne ( temin edilirken, yan kanal yalnlîta bir MDCT modülüne (604) temin edilmektedir. Bir tahmin katsaylEEkestiricisi (605), her bir zaman çerçevesi - ve muhtemelen bir çerçeve dâhilindeki bireysel frekans bantlarülçin - yukarida açllîland lglEüizere karmasllgtahmin katsay-I (a) bir degerini kestirmektedir. KatsaylElI (oz) degeri, orta sinyalin MDCT ve MDST gösterimleri ve yan sinyalin MDCT gösteriminin bir lineer kombinasyonu olarak bir kallEtlEinyali (D) olusturan ag lEIIlKI olarak aglîllllîl ElioplayEllâra (606, 607) temin edilmektedir. Tercihen karmaslßtahmin katsayED bit aklglEb kodlanmasElhalinde kullanllâcak olan aynüliicemleme semasEile gösterilen ag amaci toplaylîllâra (606, 607) temin edilmektedir; bu, hem kodlaylEDwem de kod çözücü, tahmin katsay-I aynüdegerini uyguladlgiljlçin açllZJ bir sekilde daha sadlKl bir yeniden yapllândüna saglamaktadß Kalli-Jtlîsinyali, (bir kalßtßinyali ile kombinasyon halinde göründügünde daha uygun bir sekilde asag EBarlgIlElna sinyali denilebilen) ortak sinyal ve tahmin katsaylEÇbunlarIEe olasEEk bilgileri bir çlthDait aklglîblarak kodlayan bir birlestirilmis nicemleme ve çogullaylElîl asamaya (608) temin edilmektedir. Sekil 7, sekil 6'nI kodlayEElsistemine bir degiskeni göstermektedir. Sekildeki sembollerin benzerliginden asikar oldugu üzere, benzer yapmlarak bir dogrudan L/R kodlama geri çekilme modunda islemeye yönelik eklenmis islevsellige sahiptir. KodlaylEElsistemi, karmaslEItahmin kodlama modu ve geri çekilme modu arasIa birlestirilmis nicemleme ve çogullaylîßsamanl (709) hemen yukarülönünde bulunan bir anahtar (710) araclIJEEla tahrik edilmektedir. Üst konumunda, sekilde gösterildigi üzere anahtar (710) kodlay-I geri çekilme modunda islemesine neden olacaktlü MDCT modüllerinin (702, 704) hemen asag lîyönündeki noktalardan orta/yan sinyal, bunu sol/sag forma çevirdikten sonra bunu, birlestirilmis nicemleme ve çogullaymsamaya (709) baglayan anahtara (710) geçiren bir toplam ve fark asamasEla (705) temin edilmektedir. Sekil 8, mevcut bulusa göre bir kodlayElEistemini göstermektedir. Sekiller 6 ve 7'nin kodlaylîlj sistemlerinin aksine bu yapllândlÜna, dogrudan MDCT verisinden, yani frekans bölgesinde bir gerçek-ila-hayali dönüsüm ile karmaslKl tahmin kodlama için gereken MDST verisini türetmektedir. Gerçek ila hayali dönüsüm, sekiller 2 ve 4'ün kod çözücü sistemleri ile baglantIJJD olarak açllZlanan yaklasnlardan herhangi birini uygulamaktadE Kod çözücünün hesaplama yönteminin, kodlaylEEl ile eslestirilmesi önemlidir, böylelikle sadllö kod çözme gerçeklestirilebiImektedir; tercihen özdes gerçek-ila-hayali dönüsüm yöntemleri, kodlaylElZl tarafIa ve kod çözücü tarafIIa kullanlE1aktadlB Kod çözücü yapllândlîilnalar için, bir kesikli çizgi ile çevrelenen ve gerçek-iIa-hayali dönüsümü (804) içeren bölüm A, yaklasUZl degiskenler ile veya girdi olarak daha az girdi zaman çerçevesi kullanllârak degistirilebilmektedir. Benzer sekilde kodlama, yukarlala aç[lZ]anan diger yaklastüna yaklasIilarIan herhangi biri kullanilârak sadelestirilebiImektedir. Daha yüksek bir seviyede, sekil 8'in kodlaylElBistemini, muhtemelen ard lEldan sekil 7'deki MDST modülünün, (uygun biçimde baglLIlbIr gerçek-iIa-hayali modül ile degistirilmesine dair düz bir eylem gelmesi aç-dan farkliElKl gösteren bir yapüla sahiptir. Mevcut mimari temizdir ve dayanEElEl/e hesaba dayallZblarak ekonomik bir sekilde tahmin kodlama ve dogrudan L/R kodlama araleUa geçis yapma islevselligini elde etmektedir. Girdi stereo sinyali, her bir kanal. bir frekans-bölgesi gösterimini ç[thD olarak veren MDCT dönüsüm modüllerine (801) beslenmektedir. Bu, hem tahmin ve dogrudan kodlama modlarürasiaki kodlaylîßistemini tahrik etmeye yönelik bir nihai anahtara (808) hem de bir toplam ve fark asamasi (802) beslenmektedir. Tahmin katsay-I (a) sm ayarlandlgüaman çerçevesinde gerçeklestirilen dogrudan L/R kodlama veya ortak M/S kodlamada bu yapilândlElna, girdi sinyalini yalnlîta MDCT dönüsümü, nicemleme ve çogullamaya tabi tutmaktadlîJ son iki adli, bir bit aklSElI temin edildigi sistemin ç[thl:Licunda düzenlenen bir birlestirilmis nicemleme ve çogullaylEEl asamadan (807) etkilenmektedir. Tahmin kodlamada her bir kanal, toplam ve fark asamasEl (802) ve anahtar (808) araslütla daha fazla islemden geçmektedir. Orta sinyalin MDCT gösteriminden, gerçek-iIa-hayali dönüsüm (804), MDST verisini türetmektedir ve bunlarÇlhem bir tahmin katsayEÜlestiricisine (803) hem de bir ag lill[lZl [üoplaylîlýb (806) iletmektedir. Sekiller 6 ve 7'de gösterilen kodlaylEElsistemiIer gibi bir baska aglElllKlEtoplaylEüSOS), birlestirilmis nicemleme ve çogullayIEÜnodül (807) ile orta (yani asag Ekarßtlîrlna) kanal sinyali ve tahmin katsaylîlîile birlikte kodlanan bir kallEtD sinyalin aglEllIEIEMDCT ve MDST gösterimleri ile birlestirmek için kullan llhiaktadlEl Sekil 9'a geri dönüldügünde, kodlaylîßisteminin yapllândlünalarll her birinin, bir veya daha fazla TNS (analiz) filtresi ile birlestirilebildigi gösterilecektir. Önceki açlKlamalara göre, sinyale kendi asag ERariStlEllân formunda TNS filtreleme uygulanmasljgienellikle avantajlIE Dolaylâlýla sekil 9'da gösterildigi üzere, sekil 7'nin kodlaylîßistemin TNS'yi dâhil etmek için uyarlanmasü TNS filtrelerinin (911) birlestirilmis nicemleme ve çogullaylEElnodülün (909) hemen yukarEl yönünde eklenmesinden etkilenmektedir. Sag/kallEtEl'NS filtresi (911 b) yerine iki ayrEl'NS filtresi (gösterilmemektedir), sag veya kalIEtEl kanalElidare etmek için uyarlanan anahtar (910) bölümünün hemen yukarElyönünde saglanabilmektedir. Bu nedenle iki TNS filtresinin her biri, her zaman yalnlîta mevcut olandan daha fazla zaman çerçevesine dayanan TNS filtrelemeyi saglayan ilgili kanal sinyali verisi ile donatlIâcaktlEl Halihazlîdla belirtildigi üzere TNS filtreler, frekans-bölgesi degistirme cihazlarIlEJ, özellikle islenmelerini, bu yerlestirmeden TNS filtresinin yaptlglIan daha fazla yararlanabilen mevcut olandan daha fazla çerçeveye dayandlßn cihazlar. örneklerinden biridir. Sekil 9'da gösterilen yap[lând Einaya bir baska olasßlternatif olarak, seçici aktivasyona yönelik TNS filtreleri, her bir kanal için birden fazla noktada düzenlenebilmektedir. Bu, farklUNS filtresi kümelerinin anahtarlar aracIDgilîIa baglanabildigi, sekil 4'te gösterilen kod çözücü sisteminin yap_ benzemektedir. Bu, her bir zaman çerçevesi için TNS filtrelemeye yönelik en uygun kullanllâbilir asamanIseçilmesini saglamaktadE Özellikle karmasllatahmin stereo kodlama ve diger kodlama modlarElarasIa anahtarlama ile baglantll]]]1aldeki farklElTNS IokasyonlarlZl arasIa geçis yapHEhasEivantajlElabilmektedir. Sekil 11, sekil 8'in kodlaylEESisteme dayanan bir degiskeni göstermektedir, burada asaglZl karlgtlülna sinyalinin bir ikinci frekans-bölgesi gösterimi, bir gerçek-iIa-hayali dönüsüm (1105) aracÜJgiüia türetilmektedir. Sekil 4'e gösterilen kod çözücü sistemine benzer sekilde bu kodlaylEEI sistemi ayrlEla, biri (1102) asag ERarlStlElna asamasIIyukarlIyönünde saglanmak ve biri (1109) bunun asag lSlönünde saglanmak üzere seçici olarak etkinlestirilebilen frekans-bölgesi degistirici modülleri içermektedir. Bu sekilde TNS filtreler ile örneklenen frekans bölgesi modülleri (1102, baglanabilmektedir. Bulusun üçüncü ve bir dördüncü yönlerinin yapilândlünalarü sekiller 15 ve 16'da gösterilmektedir. Sekil 15, bir bit aklglElI bir stereo sinyale kodunun çözülmesine yönelik bir yöntemi göstermektedir, yöntem asaglki adIilarüçermektedir: 1.Bir bit aklglîgjirdi olarak verilmektedir. 2.Bit aklgîgeri nicemlenmektedir, böylelikle asagElkarlgtlEilnanI bir birinci frekans-bölgesi gösterimi ve bir stereo sinyalin kallEtEkanallarElde edilmektedir. 3.AsagERarStlîilna kanaIII bir Ikinci frekans-bölgesi gösterimi hesaplanmaktadß 4.Bir yan kanal sinyali, kanallarlrîl üç frekans-bölgesi gösterimine dayanarak hesaplanmaktadlEl .Tercihen sol/sag formdaki bir stereo sinyal, yan ve asag EBarlStlElna kanallar. dayanarak hesaplanmaktadlEl 6.Bu sekilde elde edilen stereo sinyal çithßlarak verilmektedir. Ad lar 3 ila 5, bir yukarERarlgtlElna prosesi olarak kabul edilebilmektedir. Adilar 1 ila 6'nIher biri, bu metnin önceki bölümlerinde aç[lZlanan kod çözücü sistemlerin herhangi birinde karsll]]Zl gelen islevsellige analogdur ve bunun uygulamaleb iliskin daha fazla ayrlEtÇbyn [bölümlerden edinilebilmektedir. Sekil 16, bir bit aklgjsinyali olarak bir stereo sinyalin kodlanmas- yönelik bir yöntemi göstermektedir, yöntem asaglöhki adIiIarEiçermektedir: 1.Bir stereo sinyal girdi olarak verilmektedir. 2.Stere0 sinyal, bir birinci frekans-bölgesi gösterimine dönüstürülmektedir. 3.Bir karmasHZltahmin katsaylgjbelirlenmektedir. 4.Frekans bölgesi gösterimi asag ükarlgtlîllîhaktadlîl .Asag Ekarlgtlîina ve kallEtEllanaIlar, karmaslEltahmin katsayEEile birlikte bir bit aklglîcblarak kodlanmaktadlE 6.Bit akEElKtlîblarak verilmektedir. Adlar 1 ila 5'in her biri, bu metnin önceki bölümlerinde açlEJanan kodlaylEElsistemIerin herhangi birinde karsiIJKI gelen islevsellige analogdur ve bunun uygulamaslîila iliskin daha fazla ayrlüaynüiiölümlerden edinilebilmektedir. Her iki yöntem de, yazmm programlarEformunda bilgisayar tarafian okunabilir talimatlar olarak ifade edilebilmektedir ve bir bilgisayar taraflEUan yürütülebilmektedir. Bu bulusun korunmasülapsamÇbu yazHJEia ve bu yazIIIElilîlag [Elnaya yönelik bilgisayar program [ürünlerine uzanmaktadlE Burada açiiZlanan yapüând lîrinalardan birkaçÇgörgül olarak degerlendirilmistir. Bu proseste elde edilen deneysel malzemenin en önemli bölümleri, bu alt bölümde özetlenecektir. Deneyler için kullanilan yapllândIEinalar, asag-ki özelliklere sahiptir: (i) Her bir MDST spektrumu (bir zaman çerçevesi Için), mevcut, önceki ve sonraki MDCT spektrumlarliîklan iki boyutlu sonlu dürtü yanEElIliiltreleme ile hesaplanmlgtlB (ii) USAC stereo kodlay-n bir psikoakustik model kullanilIhlgtlEl (iii) KarmaslKltahmin katsay-I (en) gerçek ve hayali k-ilarÇlPS parametreleri (ICC, CLD ve IPD) yerine iletilmistir. Gerçek ve hayali k-ilar, bag islîlolarak idare edilmistir, araligia zamandan farklüaçilârdan kodlanmigtlîlve nihayetinde USAC'nin ölçek faktörü kod kitablîl kullanüârak Huffman kodlanmlgtlîl Tahmin katsayilârÇlMPEG Surround'unkilere benzer bir frekans çözünürlükte sonuçlanan her ikinci ölçek faktör band [için güncellenmistir (bkz. örn., h_ neden olmustur. (iv) Bir aklgîformatümevcut USAC bit aklglarIEbozmadan degistirilmistir, çünkü 2 bit ms_mask_present bir akglllemanüsu anda yalnlîta üç olasüjegere sahiptir. KarmasiEI tahmini belirtmek için dördüncü degerin kullanllüiasüherhangi bir bit bosa harcanmadan temel orta/yan kodlamanI bir geri çekilme moduna imkan tanIiaktadlE|(bu konuya iliskin daha fazla ayrlEtEiçin, bu açilZIaman önceki alt bölümüne bakla. Dinleme testleri, özellikle kulaklllZlarda kay[ülan çalmayljgierektiren MUSHRA metodolojisine ve 48 kHz'Iik bir örnekleme h_ sahip 8 test ögesinin kullanIi- göre gerçeklestirilmistir. Her bir teste üç, bes veya altlZliest süjesi katlimlstlü Farle/lDST yaklastlEnalarII etkisi, bu seçenekler arasia var olan pratik karmas[lZllKlila kalite degis tokusunu göstermek için degerlendirilmistir. Sonuçlar, sekiller 12 ve 13'te bulunmaktadlü ilk sekil, elde edilen mutlak kaynaklarlgöstermektedir ve ikinci sekil, 965 USAC cplfye, yani MDST'nin bir yaklastlElnasIEhesaplamak için bir mevcut MDCT çerçevesi kullanan karmaslßtahmin ile MDCT bölgesi birlesik stereo kodlamaya göre farkiEkorlarlgöstermektedir. MDST spektrumun hesaplanmasEiçin daha hesaba dayalEbiçimde karmasIKl yaklasIilarI uygulanmaslîhalinde MDCT-tabanlEbirlesik stereo kodlama ile elde edilen kalite kazancII artt[gll:görülebilmektedir. Tüm test genelindeki ortalama düsünüldügünde, tekli kar-tabanlEl sistem (965 USAC CpJÜ, konvansiyonel stereo kodlamaya göre kodlama etkinliginde önemli bir artElsaglamaktad li. Böylelikle, 965 USAC 6,0315 yani MDST'yi hesaplamak içiin mevcut, önceki ve sonraki MDCT çerçevelerini kullanan karmasüg tahmin ile MDCT bölgesi birlesik stereo kodlamaya yönelik çok daha fazla önemli sonuçlar elde edilmektedir. V. Kapangsözleri Mevcut bulusun diger yapllând lîilnalarÇl/ukar-ki tarifnameyi okuduktan sonra teknikte uzman bir kisiye asikar olacaktlB Mevcut tarifname ve sekilleri, yapllândlîrlnalar ve örnekleri açllZlasa da bulus, bu spesifik örneklerle sln lElllIilegildir. Ekli istemler tarafIdan tan lanan mevcut bulusun kapsam IEUan sapmadan, çesitli degisiklikler ve varyasyonlar yapllâbilmektedir. Bu basvuruda aç[lZIanan yöntemlerin ve aparatlEl, rutin deney dâhil olmak üzere teknikte uzman kisinin yetenekleri dâhilinde uygun degisikliklerden sonra ikiden fazla kanal sahip sinyallerin kodlanmaslîçin uygulanabilmektedir. Arzu edilen yapllând lElnalarla baglant [molarak bahsedilen herhangi bir sinyal, parametre ve matrisin, frekansa göre degisen veya frekansa göre degismeyen ve/veya zamana göre degisen veya zamana göre degismeyen olabildigi özellikle vurgulanmaktadB Açlklanan hesaplama adIilarüfrekans baslna veya bir anda tüm frekans bantlarl için gerçeklestirilebilmektedir ve tüm birimler, bir frekans seçici eyleme sahip olmak için somutlastlîllâbilmektedir. UygulamanI amaçlarEIiçin, herhangi bir nicemleme semasi: psiko-akustik modellere göre uyarlanmaktadlEl AyrlEa çesitli toplam ve fark çevrimlerinin, yani asagERarlStHna/kallütlîßormdan sözde-L/R forma çevrilmesinin yanßüa L-R ila M/S çevriminin ve M/S ila L/R çevriminin tamamII asagElaki formda oldugu belirtilmektedir burada yalnlîta kazanç faktörü (g) çesitlilik gösterebilmektedir. Bu nedenle kazanç faktörlerinin bireysel olarak ayarlanmaslýla, kod çözme kazancIin uygun bir seçenegi ile belirli bir kodlama kazanclnI dengelenmesi mümkündür. Ayrlîla teknikte uzman kisinin fark ettigi üzere, dizi halinde düzenlenen esit saylElla toplam ve fark dönüsümü, muhtemelen birlik olmayan kazanca sahip bir düz geçis asamasII etkisine sahiptir. Yukar- açllZlanan sistemler ve yöntemler, yazm, aygEyaZHIlîilIJdonanIi veya bunun bir kombinasyonu olarak gerçeklestirilebilmektedir. Belirli bilesenler veya tüm bilesenler, bir dijital sinyal islemcisi veya mikroislemci tarafIan yürütülen yazll]]îil olarak gerçeklestirilebilmektedir veya donanIi olarak veya bir uygulamaya özgü tümlesik devre olarak gerçeklestirilebilmektedir. Bu yazllllii, bilgisayar depolama ortamüle iletisim ortamükserebilen bilgisayar tarafian okunabilir ortamda daglülâbilmektedir. Teknikte uzman bir kisi tarafian iyi bilindigi üzere, bilgisayar depolama ortamübilgisayar tarafIan okunabilir talimatlar, veri yapllârÇlprogram modülleri veya diger veriler gibi bilginin depolanmalela yönelik herhangi bir yöntemde veya teknolojide bulunan hem uçucu hem de uçucu olmayan, çlKlarllâbilir ve çlElarllâbilir olmayan ortamttermektedir. Bilgisayar depolama ortam LIRAM, ROM, EEPROM, flas bellek veya diger bellek teknolojisi, CD-ROM, saylêal çok yönlü diskler (DVD) veya diger optik disk depolama birimi, manyetik kasetler, manyetik teyp, manyetik disk depolama birimi veya diger manyetik depolama cihazlarüleya arzu edilen bilgiyi depolamak için kullanllâbilen ve bir bilgisayar tarafIan erisilebilen herhangi bir baska ortamülçermektedir ancak bunlarla sIIEllEl degildir. AyrlEla teknikte uzman kisi, iletisim ortamlEllEl tipik olarak bilgisayar tarafIan okunabilir talimatlarüveri yapEIârIÇlprogram modüllerini veya bir tasmalgasü/eya diger tasIia mekanizmaslîgjibi bir modül veri sinyalindeki diger verileri somutlastlîilüglllîle herhangi bir bilgi iletme ortamIEilserdigini bilmektedir. TR TR TR TR TR