Foto Blog Drzewa Polski

Jako, że rok się powoli kończy to postanowiłem, jako ostatni wpis w 2024, poświęcić wyjątkowemu okazowi - bardzo rzadko spotykanemu u nas drzewku, które ostatnio spotkałem. Tetracentron chiński (Tetracentron sinense) należący do jednych z najprymitywniejszych roślin okrytozalążkowych na świecie. To stare odgałęzienie drzewa filogenetycznego, które wydzieliło się już jakieś 130 mln lat temu. Miało być wyjątkowo, więc jest rarytas!

Tetracentron chiński 

Tetracentron chiński (Tetracentron sinense) pochodzi z Butanu, Chin, Indii, Nepalu i Wietnamu. Co ważne jest mrozoodporny i wytrzymuje nasze zimy. Drzewko, które spotkałem, miało ponad 3 metry wysokości i żadnych uszkodzeń mrozowych. Jedynie wiosenne przymrozki mogą uszkadzać świeże listki.

Tetracentron ma pojedyncze liście wyrastające na naprzemiennych, krótkich pędach, noszących wyraźne koncentryczne blizny z poprzedniego sezonu wzrostu. Ogonki smukłe, czerwone, 2–4 cm długości, półobłe, kanalikowe. Liście są ciemnozielone, szeroko lub wąskojajowate, nasada sercowata, wierzchołek spiczasty, brzegi ostro ząbkowane, czerwonawe; dłoniasto żyłkowane od nasady, wciśnięte na górnej powierzchni, silnie uniesione od spodu. Jesienią dość ładnie przebarwiają się na żółte barwy.

W Polsce jeszcze nie słyszałem o jego kwitnieniu. W Europie Zachodniej w niektórych arboretach można podziwiać jego kwiaty. Kwiatostan jest zielony, smukły, zwisający, długi do 20 cm długości. Zawiera  aż do 80–125 pojedynczych, bezpłatkowych, żółtozielonych, obupłciowych, małych kwiatów. Owoce to 4-komorowe, pękające mieszki do 5 mm szerokości. Każdy mieszek zawiera 4 ostre, małe wypustki. Po dojrzeniu owoce brązowieją i pękają.

To niezwykłe drzewo zostało odkryte przez Augustina Henry'ego w Hubei w Chinach w połowie lat 80. XIX wieku, a później opisane przez botanika Daniela Olivera w 1889 roku. W 1901 roku, zostało wprowadzone do uprawy przez Ernesta Wilsona, który zebrał je podczas swojej pierwszej wyprawy do Chin dla Veitch Nurseries, które zleciły mu zebranie nasion roślin o znaczeniu ogrodniczym. Pomimo, że od wprowadzenia do uprawy mięło już ponad 100 lat tetracentron pozostaje rzadkim drzewem w ogrodach. Widuje się go głównie w specjalistycznych kolekcjach i ogrodach botanicznych. Nawet poza Polską w Europie jest rzadkością.

Tetracentron sinense jest gatunkiem pionierskim i rośnie bardzo szybko. Uprawiane drzewa osiągają wysokość 5 metrów już po 10 latach od wysiania nasion i posadzenia ich w wilgotnym środowisku. Warto spróbować - powalił mnie urodą silnie unerwionych liści pięknie ułożonych na gałązkach. Ma ktoś?

Zastanawiacie się skąd pochodzi nazwa tego drzewa? Tetra to akurat w miarę łatwo, jak kupujecie czteropak napojów to często pojawia się na nich nazwa tetra, tetra - z greckiego to cztery. Z kolei kentron oznacza z greki spiczasty lub ostroga. Zatem nazwa tetracentron nawiązuje do bardzo charakterystycznych 4 spiczastych wypustek na jego owocach. Warto zerknąć do zagranicznych serwisów i zobaczyć, jak te owoce wyglądają. Ja niestety nie posiadam takich zdjęć. Może kiedyś.

9 lat temu pokazałem, jak pięknie przebarwia się klon trójkwiatowy (Acer triflorum). Nie miałem wtedy pojęcia, że jego liście bardzo długo nie opadają z gałązek. Z powodzeniem dodałbym go do listy drzew późno gubiących liście jesienią, gdyby był popularniejszym drzewem u nas. Jest jednak dużą rzadkością ale warto wiedzieć. Taka ciekawostka dendrologiczna dla tych, którzy chcieliby go posadzić w ogrodzie. 

Zdjęcia są z tego tygodnia. Liście klonu trójkwiatowego dobrze jeszcze trzymają się gałązek. Podobny do niego klon strzępiastokory (Acer griseum) szybciej gubi liście.

Ten, kończący się już sezon 2024 roku, postanowiłem wykorzystać, aby przyjrzeć się dokładniej dostępnym na rynku odmianom klonu czerwonego (Acer rubrum). Ze względu na jego przepiękne przebarwienia darzę dużą sympatią te drzewa. W różnych miejscach Polski spotkałem kilka odmian klonu czerwonego - warto je poznać.

Odmiany klonu czerwonego

Typowy klon czerwony jest dużym drzewem. Zobaczcie ten wspaniały okaz rosnący w Parku w Żelazowej Woli. Osiągnął już tak gdzieś między 12 a 15 metrów. Coś pięknego ale na małą działkę będzie to za duże drzewo. A to i tak jeszcze nie jest maksimum możliwości jego rozmiarów. Spotykałem już dużo większe klony czerwone. Całe szczęście oferta szkółek jest dość szeroka i oferują one kilkadziesiąt odmian, które nie osiągną tak dużych rozmiarów, a równie pięknie, a może nawet piękniej, przebarwiają się jesienią.

Quercus falcata to drzewo z USA, gdzie zwany bywa - Spanish Oak - dąb hiszpański. U nas to mega rzadkość spotykana tylko w kolekcjach dendrologicznych. Ciekawostką jest jego bardzo późne gubienie liści. Jeśli zima nie jest ostra to liście wiszą na gałązkach do końca roku. Poniżej na zdjęciach uwidoczniłem jego liście w końcówce grudnia!

Drzewo to w swojej ojczyźnie dorasta nawet do 25 metrów wysokości. Młode pędy i liście ma pokryte nalotem, niby łupieżem. Liście odwrotnie jajowate dwóch rodzajów (heterofilia, różnolistność), bardziej jajowate pięcio- lub siedmiopłatowe, duże do 20 cm długości - podobne do liści dębu czerwonego. Boczne klapy krótsze, trójkątne lub w kształcie kosy – często wyposażone w kilka szczecinowatych zębów. Drugi rodzaj liści to trójpłatowe z klinowatą podstawą. Te występują rzadziej. Wierzch liścia ciemnozielony, błyszczący, dolna strona matowoszara i delikatnie owłosiona. Główne nerwy czerwonawe. Jesienią liście nie przebarwiają się jakoś urokliwie, chociaż na stanowiskach bardzo słonecznych przebarwienia mamy czerwonawe. Jednak nie tak intensywne, jak u dębów czerwonych, szkarłatnych lub błotnych. Owoców u nas jeszcze nie spotkałem. Ktoś widział?

Dziś kolejny, pięknie przebarwiający się jesienią, klon - klon czarny (Acer nigrum). Klon czarny to tak na prawdę z naukowego punktu widzenia podgatunek klonu cukrowego. Jego pełna nazwa łacińska na to wskazuje: Acer saccharum subsp. nigrum. Jesienią klon czarny przebariwa się na kanarkowe barwy.

Jaka zatem cecha go wyróżnia i stanowi różnicę, by wyodrębniać go jako podgatunek, a być może jako zupełnie nowy gatunek (tak uważają niektórzy dendrolodzy)? Chodzi o liście, które mają zazwyczaj trzy klapy, w porównaniu z liśćmi klonu cukrowego, które mają zazwyczaj pięć klap. Liście klonu czarnego mają również tendencję do opadania w cieplejszych rejonach USA. U nas oba te drzewa gubią liście. 

Inne różnice, które nie są aż tak wyraźne, to ciemniejsza, bardziej żłobiona kora, nieco mniejsze nasiona, puszysty spód i grubsze ogonki liściowe. Co ciekawe - Charles Sargent uznał pomarańczowe gałązki, jako przydatną cechę do odróżniania Acer nigrum od Acer saccharum przez cały rok, chociaż ta cecha jest również nieco zmienna. Co do zastosowań w ogrodnictwie, uważa się klon czarny za bardziej odporny na suszę i długotrwałe upały.

Samo drewno tych drzew uważane jest za nierozróżnialne.

Tak prezentował się pod koniec października i w listopadzie podczas swoich przebarwień: 

Kilka razy w tym roku, podczas różnych wycieczek po parkach, arboretach i ogrodach botanicznych Polski, spotkałem owocujące drzewa strączynu żółtego (Cladrastis lutea). Jak zapewne wiecie jego owoce należą to strąkowych. Nie są to tak obficie występujące strąki, jak u podobnie owocującej do niego robinii akacjowej. Są to ciemne, płaskie suche strąki do 6-8 cm długości. Jest ich maksimum kilka w jednej wiesze. Nie zawsze też kwitnienie kończy się zawiązaniem owoców. Generalnie strączyn żółty wchodzi w stan owocowania dopiero po kilkunastu latach od posadzenia.

Szkoda, że tak rzadko sadzimy to drzewo. Nie dość, że ma oryginalne owoce to pięknie i obficie kwitnie, a do tego uroczo przebarwia się na złoto jesienią. 

Strąki owocowe strączynu żółtego prezentują się następująco (od końcówki sierpnia, do końca października):

Kaliny są częstym gościem na moim blogu. To jedne z piękniejszych roślin w czasie owocowania i jesiennych przebarwień. Moim zdaniem za rzadko goszczą w naszych ogrodach. Szkoda, a przecież wybór drzewek i krzewów jest dość duży w szkółkach. Ja już kilka z nich opisywałem jesienią i wiosną:

• kalinę Sargenta (Viburnum sargentii)
• kalinę olcholistną (Viburnum alnifolium)
• kalinę koreańską (Viburnum carlesii)
• kalinę sztywnolistną (Viburnum rhytidophyllum)
• kalinę herbacianą (Viburnum setigerum)
  
• kalinę bodnantską (Viburnum ×bodnantense)
• kalinę japońską (Viburnum plicatum)
• kalinę brzozolistną (Viburnum betulifolium)
• kalinę szorstkowłosą (Viburnum dilatatum)
• kalinę hordowinę (Viburnum lantana)
• czy najbardziej popularną u nas kalinę koralową (Viburnum opulus)

Dziś kolejna piękna kalina - kalina Wrighta.

Kalina Wrighta (Viburnum wrightii)

Kalina Wrighta to gość z Japonii bardzo dobrze sobie radzący z naszymi zimami. Liście średniej wielkości o zmiennych kształtach - z blaszką odwrotnie jajowatą do eliptycznej. Jesienią pięknie przebarwiają się na czerwonawe i czerwonożółte tony. Ten duży krzew, o wydłużonym, kulistym pokroju, rośnie do 3 metrów wysokości i owocuje bardzo obficie. Owoce okrągłojajowate, intensywnie czerwone, 1 cm szerokości. Bardzo urokliwe. Taka roślina w ogrodzie to stołówka dla wielu ptaków. Szczególnie późną zimą i na przedwiośniu.

Nazwa tej kaliny honoruje dr Charlesa Wrighta (1811-1855), amerykańskiego botanika, który przyczynił się do odkrycia tej rośliny. Zbierał ją na zboczach wzgórz w pobliżu Hakodate w Japonii, podczas podróży, jako botanik ekspedycji badawczej na Północny Pacyfik komandora Kogersa (1853–56), mniej więcej w tym samym czasie, co odbywała się słynna wyprawa Perry’ego do Japonii. Asa Gray, który sortował materiał roślinny przywieziony przez obie wyprawy, nie rozpoznał jej jako nowego gatunku, myląc ją z nie do końca znanym wówczas Viburnum erosum. Wysłał jednak okazy do Miquela, który zidentyfikował go jako nowy gatunek i opisał w 1866 r. w Annales of the Botanical Museum of Leyden w Holandii. Na cześć kolekcjonera nadał kalinie nazwę Viburnum Wrightii. Amerykańskie ogrodnictwo zawdzięcza ten piękny krzew profesorowi C. S. Sargentowi-  dyrektorowi Arboretum Arnolda, który w 1892 r. wysłał jego nasiona z Japonii do tego arboretum.

Pamiętajmy, że do pełni wybarwień kalinę Wrighta trzeba posadzić na chociaż w połowie słonecznym stanowisku. W cieniu nie będzie tak atrakcyjna, chociaż bez większych problemów będzie się rozwijać. Polecam tą piękną kalinę.