Cudowny Świat

Wspomniana księżna Dorota de Talleyrand - Périgord, księżna Dino, późniejsza księżna żagańska w 1842 roku zakończyła przebudowę swojej XVII w. posiadłości w Zatoniu, którą nabył jej ojciec Piotr Biron z przeznaczeniem na jej posag. Istniejący tu barokowy dwór zmieniła w klasycystyczny pałacyk.

Autorem zmian był W. Gurlt, książęcy urzędnik ds. budowlanych, a także Karl Fryderyk Schinkel. Ale i sama księżna Dino była autorką dobudowania piętra budynku, o czym zaświadcza wmurowana w ścianę budynku, tablica.

Nad wejściem znajdowała się tarcza z herbem Doroty, którą podtrzymywały dwa lwy. W chwili obecnej w tym samym miejscu znajduje się pseudoherb z monogramem RF, co oznacza inicjały ostatniego właściciela pałacu, Rudolfa Friedenthala. Wejście do pałacu zostało podkreślone portykiem z czterema kolumnami, zwieńczoną balustradą z wyobrażeniami zwierząt.

Dziedziniec pełnił funkcję reprezentacyjną. Powozy wjeżdżały przez Złotą Bramę, co miało olśnić zacnych gości. Głównym elementem była i nadal jest fontanna z rzeźbą Theodora Kalide, zatytułowana "Chłopiec z Łabędziem". 

Wokół pełno było zadbanych rabatek, równo przyciętych żywopłotów, starannie utrzymanych klombów. Drzewka pomarańczowe czy bananowce dodawały południowego klimatu. Sprzyjała temu także oranżeria, która w chwili obecnej pełni funkcję kawiarni. Słowem - sielanka.

Pałac, który niegdyś gościł wybitne osobowości jak: kompozytorów- Richarda Wagnera i Ferenca Liszta, przyrodnika i podróżnika Alexandra von Humboldta, pisarza Victora Hugo, cara Rosji Mikołaja I, pruskiego króla Fryderyka Wilhelma IV, a skrywał także korespondencję księżnej Dino z Aleksandrem Fredrą i Fryderykiem Chopinem, został doszczętnie spalony przez wojska radzieckie w 1945 roku. I od tamtej pory pozostaje już w stanie zabezpieczonej ruiny, stając się cichym świadkiem przemijania świata, któremu II wojna światowa położyła kres.

Wokół założenia pałacowego rozpościera się ponad 50 ha park krajobrazowy przełomu XVIII/XIX w. Stoją w nim drzewa pamiętające księżną Dino, wiele z nich to pomniki przyrody, które mają swoje nazwy jak np. Dąb Talleyranda. Spacerując po nim, w letni dzień, można poczuć ducha minionej epoki, a także Romantyzmu, dla którego park w stylu angielskim był koniecznością. Dlatego mamy tu altankę z osią widokową na pałac, a także romantyczną grotę.

I choć miło by było napić się herbaty i skonsumować kawałek ciasta, zagłębiając się w życie księżnej Dino, a postać to nietuzinkowa, to jednak czas mieliśmy skrupulatnie wyliczony na kolejne atrakcje. Do głównej bohaterki tego miejsca jeszcze kiedyś powrócę, ponieważ odwiedziłam przy okazji innego wyjazdu, jej drugą posiadłość.

Warto dodać jedynie, że wstęp do pałacu, a także na teren parku, jest całodobowy i bezpłatny, co stanowi także o atrakcyjności tego miejsca. Można także wejść tam z psami na smyczy. Oranżeria jest przystosowana dla osób niepełnosprawnych ruchowo. Także na terenie parku znajdują się dwie toalety, w tym jedna w informacji turystycznej.
Zatem, gdy będziecie w Zielonej Górze, warto wybrać się do Zatonia. A z tego, co wiem, w okolicy znajdują się także inne pałace, godne zwiedzania. Może właśnie jest to dobry kierunek na urlop? Mamy znów ponad 300 dni do zapełnienia ich dobrymi wspomnieniami. Może Zatonie będzie jednym z nich.

Szczęśliwego Nowego 2026 Roku! :)

Røros znane jest z co najmniej dwóch powodów: po pierwsze jest to miasto górnicze, wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO (o tym później), a po drugie raz w roku, zaledwie przez cztery dni, odbywa się tu bożonarodzeniowy jarmark. Dorzućcie jeszcze duży mróz i tradycyjne zimowe ubiory Norwegów, czyli wełniane swetry i rękawiczki, w których paradują po ulicy przy akompaniamencie dzwonków i świątecznej orkiestry. W powietrzu czuć zapach gløga, czyli korzennego grzanego wina, wzbogaconego w goździki, cynamon i imbir, pachnie także serem na ciepło, parówkami w bułce i czekoladą na gorąco, a właściwie pachnie kakao. Gotowy przepis na klimatyczny nastrój przed świętami. Dodatkowo dla mnie, podsycony norweskim filmem na Netflixie "Hjem til Jul", w polskiej wersji znanym jako "Facet na Święta". Akcja tego mini serialu toczy się właśnie w Røros, gdzie wszyscy się znają. Dlatego głównej bohaterce trudno jest znaleźć miłość, tego wyczekiwanego przez nią i jej rodzinę faceta, z którym zasiądzie przy wigilijnym stole. Zobaczcie go sobie, są dwa sezony, ale ogląda się szybko ;) Edit: jest już trzeci sezon "faceta..." ;)

Na pierwszy rzut oka, miasteczko nie wyróżnia się niczym szczególnym, mnóstwo po drodze jest podobnych...



...Ale jak się już zacznie go odkrywać i znajdować małe szczególiki, to miasteczko bardzo zyskuje



Galeria z ceramiką w jednym z zaułków

Tak się złożyło, że miałam możliwość wzięcia kilku dni wolnego na początku grudnia zeszłego roku (2024r.) Wiedząc o tym, że świąteczny jarmark jest tylko w określonych dniach, celowałam z biletami lotniczymi w tym czasie. Problem w tym, że nijak nie zgrywały mi się połączenia z Oslo do Røros, o noclegu po drodze mogłam zapomnieć, noclegi w miasteczku także były już niedostępne, że o połączeniu z powrotem nie było mowy. Już myślałam, że nici z jarmarku, kiedy z pomocą przyszedł Znajomy, mieszkający na trasie w kierunku tego uroczego miasta, który nie dość, że przenocował, to jeszcze zawiózł w obie strony. Za co oczywiście jestem mega wdzięczna.

I tak przybyłam do Røros... Nazwa miasta pochodzi od dawnej farmy o tej samej nazwie. Pierwszy jej człon pochodzi od nazwy rzeki Røa, a drugi jej człon od słowa "óss", czyli "ujście rzeki", gdyż tu właśnie Røa wpada do najdłuższej rzeki Norwegii, Glomma. Już od wieków, obszar ten zamieszkiwali Saamowie, którzy nawykli do trudnego zimowego klimatu i wypasali tu swoje stada reniferów. 

W XVII w. nadano mu miano miasta "bergstad", czyli zaklasyfikowano go jako miasto górnicze, ze względu na rudę miedzi, którą pozyskiwano w tych terenach. I co za tym idzie, miało swoje własne prawa, którymi się rządziło. 

A zaczęło się od 1644 roku, kiedy dyrektor generalny kopalni srebra w Kongsberg wydał pozwolenie na eksploatację jednej z żył miedzi w górach w okolicy miasta Røros. Od 1740 roku nastąpił prawdziwy rozwój kopalni. Miedź wydobywano ręcznie, kilofami. Dopiero ponad sto lat później zaczęto używać dynamitu. Potem rozwijający się przemysł przyniósł maszyny wiertnicze. Nie znaczy to, że górnikom pracowało się lżej. Nadal spędzali 3/4 swojego życia pod ziemią. Ceny miedzi i cynku szybowały w górę, więc rodziny skupione w mieście nie miały tak źle. A potem wszystko zaczęło się sypać, aż ostatecznie po 333 latach działalności kopalni, ostatecznie zamknięto ją w 1977 roku.

XVII wiek, to też trudny czas dla rozwijającego się miasta. Było niestety celem ataków Szwedów w wojnie skandynawsko - skandynawskiej (jakkolwiek śmiesznie to brzmi), spalono go dwukrotnie. Szwedzi to jednak był pazerny naród i na początku XVIII w. po raz kolejny sięgnęli po zasoby miasta w Wielkiej Wojnie Północnej. Armia szwedzka pod dowództwem generała De la Barre zajęła miasto i kopalnie pod groźbą użycia broni. Traf chciał, że w tym samym roku zginął król szwedzki Karol XII, a De la Barre chciał wycofać się na północ, celem połączenia się z główną armią. I tu los ich pokarał. Na drodze stanęły góry ze swoją nieprzewidywalną pogodą. Niedaleko Røros zginęło wówczas trzy tysiące kompletnie nieprzygotowanych na takie warunki Szwedów. Nie bitwa, nie choroby, nie głód pokonał armię. Zrobiły to mróz i wiatr z zamiecią śnieżną. O tej tragedii wciąż się pamięta, a o samym Røros mówi się, że to miasto duchów, gdyż armia szwedzka wciąż krąży po okolicy szukając przejścia na północ.

Dziś Røros jest bardzo klimatyczne, spokojne w ciągu roku, liczy ponad pięć tysięcy mieszkańców. Oczywiście liczba ta zmienia się w czasie tych kilku dni, kiedy rusza jarmark. Lampki dają nastrój, a na ulicy słychać śpiew kolęd. W 2024 roku uliczki miasta były bardzo śliskie, w wielu miejscach pokryte lodem. Dodatkowo prószył leniwie drobny śnieżek, co też dodawało świątecznego klimatu. Do miasta można dostać się też pociągiem i autobusem z Trondheim albo z Oslo z przesiadkami. Najwygodniej oczywiście samochodem.

Większość mieszkańców żyje nadal w drewnianych, kolorowych domach z przełomu XVIII i XIX w. To głównie one były w 1980 roku, powodem do wpisania miasta na listę UNESCO. Jest ich około 80, zabytkowych, często zachowanych z oryginalnymi, ciemnymi deskami i krytymi darnią. Najlepsza panorama miasta jest z wielkiej żużlowej hałdy, na którą można się wspiąć. I uwierzcie mi, w grudniu, kiedy wszystko jest przysypane śniegiem, miasto wygląda trochę jak z bajki. A ja, chodząc pomiędzy kramami z rękodziełem, delektowałam się świąteczną atmosferą. Røros ma klimat, jest kameralne, ma się wrażenie, że wszyscy się do siebie uśmiechają. I chyba o to chodzi, by czuć się dobrze w czasie wizyty.

I tym samym życzę Wam, byście w tym przedświątecznym czasie, znaleźli odrobinę czasu dla siebie. Jedźcie na jakiś jarmark, wypijcie grzańca, albo pod kocem obejrzyjcie sobie "Faceta na święta". Niech to będzie czas tylko dla Was. Dobrego odpoczynku!