TARIFNAME AL-MG-SI-ESASLI SERTLESTIRILEBILEN ALÜMINYUM ALASIMI Teknik Alan Bulus, Al-Mg-Si-esasli seitlestirilebilen bir alüminyum alasimi ile ilgilidir. Teknigin Bilinen Durumu Oda sicakliginda depolama yoluyla soguk sertlestirilebilen bir AI-Mg-Si-esasli A6061 çözeltisine bosluklu aktif bir iz elementi, daha dogrusu kalay (Sn) ve/veya indiyumu (In) katmayi önerir. Ayrica, A6061-alümünyum alasiminin belirli ana ve yan alasim elementlerinin kalay veya indiyumun alüminyum alasimi içindeki çözünebilirligini azalttigi bilinmekte olup, bu, 6xxx-alüminyum alasimlarin oda sicakliginda depolama stabilitesi üzerinde negatif etkiye sahiptir ("Statistical and thermodynamic Optimization of trace-element modified Al-Mg-Si-Cu Alloys", Stefan Pogatscher ve ark.). Böylece örnegin 6xxx-alüminyum alasimi içindeki Mg, Si, Cu veya Zn'nin bir artirilmis içeriginin çözünebilirligi azaltmasi gerekir, oysa Fe, Ti ve Mn'nin bir artirilmis içerigi çözünebilirligi artirir. Ayrica etkilesim etkileri de, örnegin Si ve Mg arasinda ve/veya Cu ve Mg arasinda, Sn'nin alüminyum alasimi Içindeki çözünebilirliginde bir önemli role sahiptirler. Keza ana ve yan alasim elementleri alüminyum alasimi içindeki onlarin içerigi bakimindan istendigi gibi degistirilemezler, çünkü bir istenen yüksek isil sertlesme kapasitesinin yaninda baska mekanik ve/veya kimyasal gereksinimler de, örnegin sekillendirilebilirlik, dayanim, süneklik ve/veya korozyona karsi direnç gibi, yerine getirilmelidir. Bu örnegin, belirli sicak çökelmeleri olusturabilmek için, ana alasim elementlerinin alüminyum alasimi içindeki yüksek konsantrasyonunu gerektirir. AI-Mg-Si-esasli bir alüminyum alasiminin bilesiminin ayarlanmasinda bu yüzden ana ve yan alasim elementlerinde çogunlukla birbirine karsi yönde orantilar gereklidir, daha dogrusu bir yandan, oda sicakliginda yüksek bir depolama stabilitesine olanak saglamak için, Sn'nin alüminyum alasimi içindeki çözünebilirligine yarayan orantilar ve öte yandan alüminyum alasiminin yüksek mekanik ve/veya kimyasal karakteristik degerlerini veya TARIFNAME AL-MG-SI-ESASLI SERTLESTIRILEBILEN ALÜMINYUM ALASIMI Teknik Alan Bulus, Al-Mg-Si-esasli seitlestirilebilen bir alüminyum alasimi ile ilgilidir. Teknigin Bilinen Durumu Oda sicakliginda depolama yoluyla soguk sertlestirilebilen bir AI-Mg-Si-esasli A6061 çözeltisine bosluklu aktif bir iz elementi, daha dogrusu kalay (Sn) ve/veya indiyumu (In) katmayi önerir. Ayrica, A6061-alümünyum alasiminin belirli ana ve yan alasim elementlerinin kalay veya indiyumun alüminyum alasimi içindeki çözünebilirligini azalttigi bilinmekte olup, bu, 6xxx-alüminyum alasimlarin oda sicakliginda depolama stabilitesi üzerinde negatif etkiye sahiptir ("Statistical and thermodynamic Optimization of trace-element modified Al-Mg-Si-Cu Alloys", Stefan Pogatscher ve ark.). Böylece örnegin 6xxx-alüminyum alasimi içindeki Mg, Si, Cu veya Zn'nin bir artirilmis içeriginin çözünebilirligi azaltmasi gerekir, oysa Fe, Ti ve Mn'nin bir artirilmis içerigi çözünebilirligi artirir. Ayrica etkilesim etkileri de, örnegin Si ve Mg arasinda ve/veya Cu ve Mg arasinda, Sn'nin alüminyum alasimi Içindeki çözünebilirliginde bir önemli role sahiptirler. Keza ana ve yan alasim elementleri alüminyum alasimi içindeki onlarin içerigi bakimindan istendigi gibi degistirilemezler, çünkü bir istenen yüksek isil sertlesme kapasitesinin yaninda baska mekanik ve/veya kimyasal gereksinimler de, örnegin sekillendirilebilirlik, dayanim, süneklik ve/veya korozyona karsi direnç gibi, yerine getirilmelidir. Bu örnegin, belirli sicak çökelmeleri olusturabilmek için, ana alasim elementlerinin alüminyum alasimi içindeki yüksek konsantrasyonunu gerektirir. AI-Mg-Si-esasli bir alüminyum alasiminin bilesiminin ayarlanmasinda bu yüzden ana ve yan alasim elementlerinde çogunlukla birbirine karsi yönde orantilar gereklidir, daha dogrusu bir yandan, oda sicakliginda yüksek bir depolama stabilitesine olanak saglamak için, Sn'nin alüminyum alasimi içindeki çözünebilirligine yarayan orantilar ve öte yandan alüminyum alasiminin yüksek mekanik ve/veya kimyasal karakteristik degerlerini veya özelliklerini saglayan, fakat çogunlukla Sn'nin çözünebilirligi üzerine olumsuz etkiyen ilgili orantilar. Bulusun Açiklamasi Bulusun amaci bu yüzden, AI-Mg-Si esasli sertlestirilebilen bir alüminyum alasimini bilesim içinde iz elementi olarak Sn ile, sicak sertlestirmeden sonra alüminyum alasiminin bir yüksek mekanik ve kimyasal özelligini oda sicakliginda bir yüksek depolama stabilitesi ile birlestirebilecegi sekilde degistirmektir. Ayrica alüminyum alasiminin ikincil alüminyumun kullanimi Için özellikle uygun olmasi gerekir. Bulus sunulan sorunu, alüminyum alasiminin agirlikça %O,6'dan %1'e kadar magnezyum (Mg), %0,2'den %0,7'ye kadar silisyum (Si), %0,16'dan %0,7'ye kadar kadar) mangan (Mn), en fazla %0,35 (veya %O'dan %0,35'e kadar) krom (Cr), en fazla (Ti), %0,005'ten %0,075'e kadar kalay (Sn) ve/veya indiyum (In) ve geri kalan olarak alüminyuma ve üretime bagli kaçinilmaz katiskilara sahip olmasi yoluyla çözmekte olup, Si/Fe'nin agirlik orani 2,5'ten daha küçüktür ve Si'nin içerigi agirlikça %Si = A + Si-Içeriginin agirlikça %0,2'den %0,7'ye kadar ve Fe-içeriginin %0,16'dan %0,7'ye kadar kisitlanmasinin ve Si-içeriginin Fe-içerigi ile uyumlanmasinin yönetmeligi yoluyla, bu uydurma hem Si/Fe'nin yüzdesel agirlik oraninin 2,5'ten daha az olmasina hem de agirlikça %Si = A + [O,3*(ag. % Fe)] esitligine, A parametresi agirlikça %0,17 ila %O,4 araligina olmak üzere, yettiginde, Al-Mg-SI-alüminyum alasiminin depolama stabilitesine ve isil sertlesme kapasitesine özellikle büyük ölçüde avantajli sekilde etki edilebilir. Uyumlamanin örnegin Sekil 1'de tarali alanda fark edilebildigi gibi, bu tipteki Si- ve Fe- içeriginde bir dar uyumlanmis alüminyum alasimi daha dogrusu sözü edilen yönetmeligin üst siniri nedeniyle kalayin ve/veya indiyumun alüminyum alasiminin kati çözeltisi içindeki bir yeterli çözünebilirligini saglayabilmekte olup, bu, soguk sertlestirme durumunda çökelme davranisini yavaslatir ve böylelikle alüminyum alasiminin depolama stabilitesi için yararlidir. Uyumlamadaki alt sinir nedeniyle ayrica sicak sertlestirme özelliklerini saglayan, fakat çogunlukla Sn'nin çözünebilirligi üzerine olumsuz etkiyen ilgili orantilar. Bulusun Açiklamasi Bulusun amaci bu yüzden, AI-Mg-Si esasli sertlestirilebilen bir alüminyum alasimini bilesim içinde iz elementi olarak Sn ile, sicak sertlestirmeden sonra alüminyum alasiminin bir yüksek mekanik ve kimyasal özelligini oda sicakliginda bir yüksek depolama stabilitesi ile birlestirebilecegi sekilde degistirmektir. Ayrica alüminyum alasiminin ikincil alüminyumun kullanimi Için özellikle uygun olmasi gerekir. Bulus sunulan sorunu, alüminyum alasiminin agirlikça %O,6'dan %1'e kadar magnezyum (Mg), %0,2'den %0,7'ye kadar silisyum (Si), %0,16'dan %0,7'ye kadar kadar) mangan (Mn), en fazla %0,35 (veya %O'dan %0,35'e kadar) krom (Cr), en fazla (Ti), %0,005'ten %0,075'e kadar kalay (Sn) ve/veya indiyum (In) ve geri kalan olarak alüminyuma ve üretime bagli kaçinilmaz katiskilara sahip olmasi yoluyla çözmekte olup, Si/Fe'nin agirlik orani 2,5'ten daha küçüktür ve Si'nin içerigi agirlikça %Si = A + Si-Içeriginin agirlikça %0,2'den %0,7'ye kadar ve Fe-içeriginin %0,16'dan %0,7'ye kadar kisitlanmasinin ve Si-içeriginin Fe-içerigi ile uyumlanmasinin yönetmeligi yoluyla, bu uydurma hem Si/Fe'nin yüzdesel agirlik oraninin 2,5'ten daha az olmasina hem de agirlikça %Si = A + [O,3*(ag. % Fe)] esitligine, A parametresi agirlikça %0,17 ila %O,4 araligina olmak üzere, yettiginde, Al-Mg-SI-alüminyum alasiminin depolama stabilitesine ve isil sertlesme kapasitesine özellikle büyük ölçüde avantajli sekilde etki edilebilir. Uyumlamanin örnegin Sekil 1'de tarali alanda fark edilebildigi gibi, bu tipteki Si- ve Fe- içeriginde bir dar uyumlanmis alüminyum alasimi daha dogrusu sözü edilen yönetmeligin üst siniri nedeniyle kalayin ve/veya indiyumun alüminyum alasiminin kati çözeltisi içindeki bir yeterli çözünebilirligini saglayabilmekte olup, bu, soguk sertlestirme durumunda çökelme davranisini yavaslatir ve böylelikle alüminyum alasiminin depolama stabilitesi için yararlidir. Uyumlamadaki alt sinir nedeniyle ayrica sicak sertlestirme durumunda bir yeterli çökelme davranisi hesaba katilmalidir, böylelikle sicak sertlestirme durumunda yüksek dayanim degerlerine erisilebilir ve alüminyum alasiminin kendisi, daha yüksek içerikteki ana ve yan alasim elementlerine sahip 6xxx- alüminyum alasimlarindan bilinen ilgili mekanik ve kimyasal özelliklere erisebilir veya onlari gelistirebilir. Bununa birlikte, bu yönetmelik ile soguk sertlestirmenin bastirilmasi için Sn'ye sahip olan bilinen 6xxx-alüminyum alasimlari ile karsilastirildiginda oda sicakligina birkaç kat yavaslatilmis bir çökelme davranisinin gözlenebilecegi sasirtici sekilde ortaya çikti. Gerçi, görece düsük bir Si-içeriginin bir geciktirilmis soguk sertlestirmeden sorumlu olabilecegi bilinmektedir, SI-içeriginin bulusa göre uyumlanmasi bununla birlikte bu bilinen etkilerin çok ötesine götürür ve alüminyum alasimlarinda alisilmadik yüksek bir depolama stabilitesini gösterir. Bulusa göre böylece oda sicakliginda bir özellikle yüksek depolama stabilitesinin ve alüminyum alasiminin iyi sicak sertlesme kapasitesinin avantajlari birlestirilebilir. Ayrica bu bulusa göre bilesim görece yüksek Fe-içerigi yoluyla ikincil alüminyumun kullanimi için özellikle iyi sekilde uygun olabilir. Genellikle, AI-Mg-Si-alüminyum alasimi içindeki katiskilarin her defasinda agirlikça en fazla %0,05 ve toplamda en fazla %O,15 var olabileceklerinden söz edilir. Ayrica genellikle, agirlikça en fazla % verilerin, bunlarin Mn, Cr, Zr, Zn veya titanda örnegin bulunabildikleri gibi, O'dan baslamis olarak sayilabileceklerinden söz edilir. Bütünlük açisindan ayrica, ikincil alüminyum olarak alüminyum hurdadan kazanilan alüminyumun veya bir alüminyum alasiminin anlasilabileceginden söz edilir. Alüminyum alasiminin depolama stabilitesi ve sicak sertlesme kapasitesi, A parametresi agirlikça %0,26 ila %0,34 araliginda bulundugunda daha fazla gelistirilebilir. Bu yönetmelik yoluyla, daha dogrusu Sn'nin çözünebilirligi oranti bakimindan büyüyebilir ve SI artik bir soguk sertlestirme üzerinde az bir etki uygulayabilir. Böylelikle oda sicakliginda bir beklenmeyen yüksek stabiliteye olanak saglanabilir. Ayrica, bu tipteki ayarlanmis alasimin, bu alasimin görece düsük bir Si-içerigine sahip olmasina karsin, bir sicak sertlestirmeden sonra, örnegin yapay yaslandirma yoluyla, bir sasirtici yüksek dayanima erisebildigi ortaya çikabilir. A parametresi agirlikça %0,3 oldugunda, depolama stabilitesi ve sicak sertlesme kapasitesindeki bir optimum ortaya çikabilir. durumunda bir yeterli çökelme davranisi hesaba katilmalidir, böylelikle sicak sertlestirme durumunda yüksek dayanim degerlerine erisilebilir ve alüminyum alasiminin kendisi, daha yüksek içerikteki ana ve yan alasim elementlerine sahip 6xxx- alüminyum alasimlarindan bilinen ilgili mekanik ve kimyasal özelliklere erisebilir veya onlari gelistirebilir. Bununa birlikte, bu yönetmelik ile soguk sertlestirmenin bastirilmasi için Sn'ye sahip olan bilinen 6xxx-alüminyum alasimlari ile karsilastirildiginda oda sicakligina birkaç kat yavaslatilmis bir çökelme davranisinin gözlenebilecegi sasirtici sekilde ortaya çikti. Gerçi, görece düsük bir Si-içeriginin bir geciktirilmis soguk sertlestirmeden sorumlu olabilecegi bilinmektedir, SI-içeriginin bulusa göre uyumlanmasi bununla birlikte bu bilinen etkilerin çok ötesine götürür ve alüminyum alasimlarinda alisilmadik yüksek bir depolama stabilitesini gösterir. Bulusa göre böylece oda sicakliginda bir özellikle yüksek depolama stabilitesinin ve alüminyum alasiminin iyi sicak sertlesme kapasitesinin avantajlari birlestirilebilir. Ayrica bu bulusa göre bilesim görece yüksek Fe-içerigi yoluyla ikincil alüminyumun kullanimi için özellikle iyi sekilde uygun olabilir. Genellikle, AI-Mg-Si-alüminyum alasimi içindeki katiskilarin her defasinda agirlikça en fazla %0,05 ve toplamda en fazla %O,15 var olabileceklerinden söz edilir. Ayrica genellikle, agirlikça en fazla % verilerin, bunlarin Mn, Cr, Zr, Zn veya titanda örnegin bulunabildikleri gibi, O'dan baslamis olarak sayilabileceklerinden söz edilir. Bütünlük açisindan ayrica, ikincil alüminyum olarak alüminyum hurdadan kazanilan alüminyumun veya bir alüminyum alasiminin anlasilabileceginden söz edilir. Alüminyum alasiminin depolama stabilitesi ve sicak sertlesme kapasitesi, A parametresi agirlikça %0,26 ila %0,34 araliginda bulundugunda daha fazla gelistirilebilir. Bu yönetmelik yoluyla, daha dogrusu Sn'nin çözünebilirligi oranti bakimindan büyüyebilir ve SI artik bir soguk sertlestirme üzerinde az bir etki uygulayabilir. Böylelikle oda sicakliginda bir beklenmeyen yüksek stabiliteye olanak saglanabilir. Ayrica, bu tipteki ayarlanmis alasimin, bu alasimin görece düsük bir Si-içerigine sahip olmasina karsin, bir sicak sertlestirmeden sonra, örnegin yapay yaslandirma yoluyla, bir sasirtici yüksek dayanima erisebildigi ortaya çikabilir. A parametresi agirlikça %0,3 oldugunda, depolama stabilitesi ve sicak sertlesme kapasitesindeki bir optimum ortaya çikabilir. Si'nin içerigi agirlikça % Si = A + [O,3*(ag. % Fe)] - % Ti esitligine göre belirlendiginde, Sn'nin çözünebilirligini etkileyen bilesenler daha fazla iyilestirilmis sekilde birbirleriyle uyumlastirilabilirler. Özellikle Ti, Si ile fazlar olusturabilmekte olup, bu, Sn'nin çözünebilirligi üzerinde bir olumlu etkiye sahip olabilir. Alüminyum alasiminin depolama stabilitesi böylelikle daha fazla gelistirilebilir. Si/Fe'nin yüzdesel agirlik orani Z'den daha küçük oldugunda, Si'nin Fe ile artirilmis baglanmasi yoluyla alüminyum alasimi içindeki çözülmüs Si payi önemli ölçüde azaltilabilir. Böylelikle kalayin ve/veya indiyumun Al-Mg-Si- alüminyum alasiminin kati çözeltisi içindeki çözünebilirligi gelistirilebilmekte olup, bu, depolama stabilitesini daha artirabilir. Si/Mg'nin yüzdesel agirlik orani 0,3 ila 0,9 araliginda oldugunda, kalayin ve/veya indiyumun AI-Mg-SI-alüminyum alasiminin kati çözeltisi Içindeki görece yüksek bir çözünebilirligine erisilebilir. Alüminyum alasimi agirlikça en az %0,25'lik bakira (Cu) sahip oldugunda, bu görece yüksek Cu içerigi temelinde dengeleyen sekilde Sn'nin AI-Mg-Si-alüminyum alasiminin kati çözeltisi içindeki çözünebilirligi bakimindan Mg ve Si'nin dezavantajli etkilerine müdahale edilebilir. Bu alüminyum karma kristali içindeki kati çözelti içinde agirlikça %0,005 ila %0,05 araliginda kalaya (Sn) sahip oldugunda, alüminyum alasiminin bir mükemmel depolama stabilitesine erisilebilir. Genellikle, "kati çözelti" terimi bir alasim elementinin bir kati matris içinde dagitildigi bir durumu adlandirabildiginden söz edilir. Tercih edilen sekilde alüminyum alasimi 6xxx serisine aittir. Tercih edilen sekilde alüminyum alasimi bir EN AW-6061 alüminyum alasimidir. Alüminyum alasimi agirlikça en fazla %Ü,05 krom (Cr) ve %Ü,05'ten daha fazla zirkonyuma (Zr) sahip oldugunda, Sn için su verme duyarligi azalabilir ve Sn görece düsük su verme oranlarinda da alüminyum karma kristali içindeki kati çözelti içinde tutulabilir. Ayrica, büyük saclarda bile depolama stabilitesinin ve sicak sertlesme kapasitesinin bir optimumuna erisilebilmesi olanakli yapilabilir. Si'nin içerigi agirlikça % Si = A + [O,3*(ag. % Fe)] - % Ti esitligine göre belirlendiginde, Sn'nin çözünebilirligini etkileyen bilesenler daha fazla iyilestirilmis sekilde birbirleriyle uyumlastirilabilirler. Özellikle Ti, Si ile fazlar olusturabilmekte olup, bu, Sn'nin çözünebilirligi üzerinde bir olumlu etkiye sahip olabilir. Alüminyum alasiminin depolama stabilitesi böylelikle daha fazla gelistirilebilir. Si/Fe'nin yüzdesel agirlik orani Z'den daha küçük oldugunda, Si'nin Fe ile artirilmis baglanmasi yoluyla alüminyum alasimi içindeki çözülmüs Si payi önemli ölçüde azaltilabilir. Böylelikle kalayin ve/veya indiyumun Al-Mg-Si- alüminyum alasiminin kati çözeltisi içindeki çözünebilirligi gelistirilebilmekte olup, bu, depolama stabilitesini daha artirabilir. Si/Mg'nin yüzdesel agirlik orani 0,3 ila 0,9 araliginda oldugunda, kalayin ve/veya indiyumun AI-Mg-SI-alüminyum alasiminin kati çözeltisi Içindeki görece yüksek bir çözünebilirligine erisilebilir. Alüminyum alasimi agirlikça en az %0,25'lik bakira (Cu) sahip oldugunda, bu görece yüksek Cu içerigi temelinde dengeleyen sekilde Sn'nin AI-Mg-Si-alüminyum alasiminin kati çözeltisi içindeki çözünebilirligi bakimindan Mg ve Si'nin dezavantajli etkilerine müdahale edilebilir. Bu alüminyum karma kristali içindeki kati çözelti içinde agirlikça %0,005 ila %0,05 araliginda kalaya (Sn) sahip oldugunda, alüminyum alasiminin bir mükemmel depolama stabilitesine erisilebilir. Genellikle, "kati çözelti" terimi bir alasim elementinin bir kati matris içinde dagitildigi bir durumu adlandirabildiginden söz edilir. Tercih edilen sekilde alüminyum alasimi 6xxx serisine aittir. Tercih edilen sekilde alüminyum alasimi bir EN AW-6061 alüminyum alasimidir. Alüminyum alasimi agirlikça en fazla %Ü,05 krom (Cr) ve %Ü,05'ten daha fazla zirkonyuma (Zr) sahip oldugunda, Sn için su verme duyarligi azalabilir ve Sn görece düsük su verme oranlarinda da alüminyum karma kristali içindeki kati çözelti içinde tutulabilir. Ayrica, büyük saclarda bile depolama stabilitesinin ve sicak sertlesme kapasitesinin bir optimumuna erisilebilmesi olanakli yapilabilir. Alüminyum alasimi, böylelikle muhtemelen korozyon davranisini gelistirmek için, agirlikça en az %0,02 kroma (Cr) sahip olabilir. Bulusun Gerçeklestirilme Yollari Elde edilen etkileri kanitlamak için Al-Mg-Si-esasli degisik alüminyum alasimlarindan (6xxx-serisi) ince saclar üretildi. Incelenen alasimlarin bilesimi Tablo 1'de gösterilir. Alasimlar Sn Mg Si Cu Fe Mn Cr Zn Ti Tablo 1: Incelenene alasimlarin agirlikça % oranlarinin genel görünüsü Tablo 1'in alüminyum alasimi esasinda iz elementinin Sn katilmasindan sonra bir standart alasima AA6061 denk gelmekte olup, kalay yerine indiyumu veya Sn ve In'nin bir kombinasyonunu kullanmak düsünülebilir. Alasim 2, 6xxx-serisinin bulusa göre bilesimini temsil eder ve görece yüksek Fe içerigi yoluyla görece geri dönüsüm dostudur. Alüminyum alasimi 1 bulusa göre uyumlanmis Si/Fe-içeriginin belirgin disinda bulunur, örnegin bunun Sekil 1'de fark edilebilecegi gibi. Alüminyum alasimi 2 bu uyarlanmis Si/Fe içerigi içinde esasinda ortada yerlesik bulunur. Her iki alüminyum alasimi 1 ve 2 kati çözelti içine çözelti tavlama yoluyla getirildi, yüzeyleri sogutuldu ve oda sicakliginda yaslandirma yoluyla soguk, ve ardindan sicak sertlestirildi. Çözelti tavlama 530 santigrat dereceden daha büyük bir sicaklikta gerçeklesti, yüzey sogutmasi 20 santigrat derece / saniyeden daha büyük bir yüzey sogutma hizi ile gerçeklesti. Her iki alasim 1 ve 2 180 günlük [d] bir depolama süresine veya bir soguk sertlesmeye ve farkli sicakliklarda 30 dakikalik bir sicak sertlesmeye ugratildi. Soguk yaslandirma sirasinda veya sicak yaslandirmadan sonra Brinell sertlikleri [HBW] belirlendi. Depolama stabilitesine iliskin olarak Sekil 2'ye göre, alasimin 1 14 gün sonra oda sicakliginda depolama durumunda görece güçlü artan bir soguk sertlesmeye tabi oldugu ayirt edilebilmekte olup, bu, daha uzun bir depolama süresi üzerinden Alüminyum alasimi, böylelikle muhtemelen korozyon davranisini gelistirmek için, agirlikça en az %0,02 kroma (Cr) sahip olabilir. Bulusun Gerçeklestirilme Yollari Elde edilen etkileri kanitlamak için Al-Mg-Si-esasli degisik alüminyum alasimlarindan (6xxx-serisi) ince saclar üretildi. Incelenen alasimlarin bilesimi Tablo 1'de gösterilir. Alasimlar Sn Mg Si Cu Fe Mn Cr Zn Ti Tablo 1: Incelenene alasimlarin agirlikça % oranlarinin genel görünüsü Tablo 1'in alüminyum alasimi esasinda iz elementinin Sn katilmasindan sonra bir standart alasima AA6061 denk gelmekte olup, kalay yerine indiyumu veya Sn ve In'nin bir kombinasyonunu kullanmak düsünülebilir. Alasim 2, 6xxx-serisinin bulusa göre bilesimini temsil eder ve görece yüksek Fe içerigi yoluyla görece geri dönüsüm dostudur. Alüminyum alasimi 1 bulusa göre uyumlanmis Si/Fe-içeriginin belirgin disinda bulunur, örnegin bunun Sekil 1'de fark edilebilecegi gibi. Alüminyum alasimi 2 bu uyarlanmis Si/Fe içerigi içinde esasinda ortada yerlesik bulunur. Her iki alüminyum alasimi 1 ve 2 kati çözelti içine çözelti tavlama yoluyla getirildi, yüzeyleri sogutuldu ve oda sicakliginda yaslandirma yoluyla soguk, ve ardindan sicak sertlestirildi. Çözelti tavlama 530 santigrat dereceden daha büyük bir sicaklikta gerçeklesti, yüzey sogutmasi 20 santigrat derece / saniyeden daha büyük bir yüzey sogutma hizi ile gerçeklesti. Her iki alasim 1 ve 2 180 günlük [d] bir depolama süresine veya bir soguk sertlesmeye ve farkli sicakliklarda 30 dakikalik bir sicak sertlesmeye ugratildi. Soguk yaslandirma sirasinda veya sicak yaslandirmadan sonra Brinell sertlikleri [HBW] belirlendi. Depolama stabilitesine iliskin olarak Sekil 2'ye göre, alasimin 1 14 gün sonra oda sicakliginda depolama durumunda görece güçlü artan bir soguk sertlesmeye tabi oldugu ayirt edilebilmekte olup, bu, daha uzun bir depolama süresi üzerinden bakildiginda dezavantajli sekilde görece yüksek ve artan Brinell sertligine götürür ve sicak sertlesmeden önce bir sekillendirmeyi olumsuz etkiler. Bunun tersine alüminyum 2'de ancak yaklasik 180 günden sonra bir baslayan soguk sertlesme belirir, böylelikle bulusa göre alasim 2 özellikle depolamaya karsi stabil olarak sayilir. Bu tipteki bir sasirtici yüksek depolama stabilitesi bugüne kadar hiçbir 6xxx- alasiminda gözlenmedi. Bu, yumusak durumda yüzey sogutmadan sonra alasimin elle isleme süresinde bir beklenmedik, büyük kazanima yol açar. Sonraki sicak sertlesme durumunda Sekil 3'e göre her iki alasimin karsilastirilmasinda, alasimin 2 daha düsük yaslandirma sicakliklarinda Brinell sertliginde öncelikle alasimin 1 arkasinda kaldigi ayirt edilebilir. Daha yüksek yaslandirma sicakliklarinda alasimin 1 Brinell sertligi belirgin geçilebilir. bakildiginda dezavantajli sekilde görece yüksek ve artan Brinell sertligine götürür ve sicak sertlesmeden önce bir sekillendirmeyi olumsuz etkiler. Bunun tersine alüminyum 2'de ancak yaklasik 180 günden sonra bir baslayan soguk sertlesme belirir, böylelikle bulusa göre alasim 2 özellikle depolamaya karsi stabil olarak sayilir. Bu tipteki bir sasirtici yüksek depolama stabilitesi bugüne kadar hiçbir 6xxx- alasiminda gözlenmedi. Bu, yumusak durumda yüzey sogutmadan sonra alasimin elle isleme süresinde bir beklenmedik, büyük kazanima yol açar. Sonraki sicak sertlesme durumunda Sekil 3'e göre her iki alasimin karsilastirilmasinda, alasimin 2 daha düsük yaslandirma sicakliklarinda Brinell sertliginde öncelikle alasimin 1 arkasinda kaldigi ayirt edilebilir. Daha yüksek yaslandirma sicakliklarinda alasimin 1 Brinell sertligi belirgin geçilebilir. TR TR TR TR TR TR TR TR