Przedmiotem wynalazku jest srodek sluzacy do odkazania powierzchni przedmiotów uzytkowych z tworzyw sztucznych, jak tez z innych materialów takich jak metal, drewno, ceramika i podobnych, majacych kontakt z cialem ludzkim. « Wiadomo, ze na powierzchni tych przedmiotów znajduja sie duze ilosci drobnoustrojów i zarazków chorobotwórczych, a przede wszystkim bakterii, zwlaszcza, gdy przedmioty te dotykaja ciagle rózne osoby i jezeli drobnoustroje te nie sa natychmiast niszczone, jak to sie dzieje na przyklad na klamkach drzwi, na deskach klozetowych i w aparatach telefonicznych. Podczas, gdy toalety sa przynajmniej czesto czyszczone, to nie mozna tego powiedziec o aparatach telefonicznych, mimo ze na przyklad automaty telefoniczne i biurowe aparaty telefoniczne stale sa uzywane przez rózne osoby i stale zanieczyszczane róznorodnymi drobnoustrojami tak przez dotkniecie reka jak tez przez przenoszenie w kropli sliny przy mówieniu. Naturalnie istnieje w tych warunkach mozliwosc dalako idacego, prawie zupelnego zniszczenia bakterii przez dezynfekcje przy uzyciu ogólnie znanych srodków dezynfekujacych. Przydatne sa tu rózne znane srodki dezynfekcyjne, jak na przyklad - okreslone pochodne fenolowe, nastepnie srodki, zawierajace aldehyd, zwlaszcza sporzadzone na bazie formaldehydu. Jezeli srodki te dzialaja bakteriobójczo, grzybobójczo i czesciowo wirusobójczo, to chociaz dzialanie ich jest optymalne, to czas oddzialywania jest jednak tak krótki, ze praktycznie bezposrednio po dezynfekcji moze nastapic ponowne zakazenie dotykanego przedmiotu bakteriami.Próbowano przedluzyc czas antyseptycznego dzialania w ten sposób, ze substancje czynna emulgowano na przyklad w tluszczach. Jednak ten sposób postepowania nie jest wskazany, jezeli srodki maja sluzyc wymienionym tu celom, gdyz przy dotknieciu przedmiotów rekoma lub innymi czesciami ciala, przechodza one na skóre ludzi i czas ich dzialania jest bardzo ograniczony. Poza tym traktowanie przedmiotów srodkami, zawierajacymi tluszcz jest z reguly niewskazane, poniewaz na przedmiotach osiada wtedy daleko lepiej kurz, co prowadzi do szkodliwych zanieczyszczen. Takze próby stosowania czwartorzedowych zwiazków amonowych, których dzialanie antybakteryjne trwa dluzej, nie daly pozadanego rezultatu. Nie osiagnieto tu dluzej trwajacego oddzialywania, poniewaz substancje czynne w kontakcie z wilgotna od potu skóra byly usuwane z powierzchni oczyszczanych'przedmiotów.Nastepnie próbowano przedluzyc okres bakteriobójczego dzialania w ten sposób, ze na powierzchnie nakladano mieszanine, skladajaca sie z tworzywa sztucznego i bakteriobójczych zwiazków organicznych lub2 90 232 nieorganicznych i zaraz potem tworzywo to poddawano kondensacji lub polimeryzacji w celu wytworzenia trwalej powloki, dzialajacej bakteriobójczo. Jednak srodki te nie znalazly zastosowania w praktyce, poniewaz nie rozporzadzano odpowiednimi zestawami, zawierajacymi mieszajace sie ze soba, zdolne do polimeryzacji tworzywa sztuczne i bakteriobójcze substancje czynne. Poza tym srodki te wywoluja zmiany na poddawanych ich dzialaniu powierzchniach.W koncu zastosowano srodki antybakteryjne, zwlaszcza dla zwalczania stafylokoków w szpitalach, przedszkolach, publicznych umywalniach i temu podobnych, zawierajace 3—10% zwiazków fenolowych, 1-5% polibromosalicyloanilidu, 4—20% srodka czyszczacego, zwiazku, tworzacego kompleksy jak: kwas etylenodwuamino-czterooctowy, jak tez 4—88% nizszego alkoholu alifatycznego i 3—75% wody, przy czym zwiazki te winny wykazywac tak bakteriobójcze, jak i bakteriostatyczne dzialanie.Poza tym proponowano juz zastosowanie w tym samym celu roztworów wielokrotnie chlorowanych zwiazków fenolowych na przykliad eteru 2,4,4'-trójchloro-2'-hydroksydwufenylowego w nizszym alkoholu alifatycznym.Jednak takze dzialanie ostatnio wymienionych srodków nie bylo calkiem zadowalajace, przede wszystkim dlatego, ze uzyskany zakres dzialania dezynfekujacego nie byl wystarczajaco szeroki i w poczatkowej fazie dzialania srodkiem nie wszystkie bakterie ulegaly calkowitemu zniszczeniu.W zwiazku z tym celem wynalazku bylo opracowanie srodka, za pomoca którego przedmioty uzytkowe, majace czesty kontakt ze skóra ludzka, zostana nie tylko calkowicie zdezynfekowane, ale takze wyposazone zostana na dluzszy okres czasu w dzialanie antybakteryjne i beda w ten sposób przeciwdzialaly przenoszeniu zarazków chorobotwórczych. Innymi slowy, osiagniety dzieki zniszczeniu wszystkich istniejacych bakterii stan winien utrzymac sie przez dluzszy czas, co w konsekwencji przeciwdziala przenoszeniu sie chorób infekcyjnych.Srodki wedlug wynalazku zawieraja 0,001 do 0,5% wagowych jednego lub wiecej bakteriostatycznych, polichlorowcowanych zwiazków fenolowych, zasadniczo nierozpuszczalnych w wodzie, zwlaszcza 2,4,4'-trójchloro-2'-hydroksydwufenyloeteru, 0,01 do 1,5% wagowych bakteriobójczego aldehydu, mianowicie formaldehydu lub zwiazku, wydzielajacego formaldehyd, glioksal lub kwasglioksalowy lub ich mieszanine, 60 do 90% wagowych alifatycznego alkoholu o 1 do 5 atomach wegla,10 do 40% wagowych wody i ewentualnie 0,1 do 3,0% wagowych emulgatora. W srodkach tych stosunek alkoholu do wody wynosi korzystnie okolo 2 :1 do 5 :1.Jako bakteriostatyczne zwiazki przydatne :a przede wszystkim wielokrotnie chlorowane zwiazki fenolu, jak wyzej wymieniony 2,4,4'-trójchloro-2'-hydroksydwufenyloeter. Fenole te moga byc stosowane w kombinacji z dwu-, trój- i czterochlorowcosalicyloanilidami, na przyklad 3,3\ 4,5'-czterochlorosalicyloanilidem, 3', 4', -trójchloro- i 3,4',5-trójbromosalicyloanilidem i ich mieszaninami, lub z eterowymi olejami. Ta kombinacja powoduje dzialanie synergetycznie wzmozone.Jako srodki bakteriobójcze sluza aldehydy, które obok szerokiego zakresu dzialania wykazuja wybitne dzialanie antybakteryjne. Szczególnie przydatne sa: formaldehyd, jak tez zwiazki, wydzielajace formaldehyd, glioksal, kwas gIioksalowy lub ich mieszaniny. Zaskakujacym jest fakt, ze wyzej wymienione zwiazki aldehydowe znosza obok siebie obecnosc bakteriostatycznych fenoli. Nalezaloby oczekiwac, ze reakcja kondensacji fenoli i aldehydów znacznie oslabi skutecznosc ich oddzialywania. Tu lezy takze przyczyna niezastosowania do tej pory do celów dezynfekcyjnych kombinacji zdolnych do kondensacji fenoli i aldehydów.Srodki bakteriostatyczne stosowano dotychczas glównie w medycynie i kosmetyce. W przemysle kosmetycznym srodki te wrabiano w kompozycje, które potem ukaza Ty sie w handlu jako mydla odwadniajace, preparaty aerozolowe lub produkty podobne. Istotny dla dluzej trwajacego dezodoryzujacego dzialania tych preparatów jest fakt, ze srodki bakteriostatyczne gromadza sie na skórze ludzkiej i sa tam magazynowane, jak gdyby w formie depozytu. Podobne dzialanie deponujace zaobserwowano w przypadku innych substancji naturalnego pochodzenia, na przyklad bawelny lub cietego wlókna celulozowego, jak tez welny zwierzecej. Na przyklad materialom tym mozna nadac wlasciwosci antybakteryjne przez ich pranie w proszkach do prania, zawierajacych 1—3% wagowych substancji bakteriostatycznych. Tego rodzaju „wyposazenie" materialów z wlókien syntetycznych okazalo sie niemozliwe, poniewaz srodki antybakteryjne nie „ciagna" na wlókna syntetyczne. W przeciwienstwie do tego okazalo sie zupelnie nieoczekiwanie, ze zastosowane bakteriostatyczne srodki wedlug wynalazku „ciagna" na tworzywa sztuczne na przyklad kopolimery akrylonitrylo(butadieno)-styrenowe i rozwijaja tam swoja dlugotrwala bakteriostatyczna depozytowa dzialalnosc, która utrzymuje sie takze przy czestym kontakcie z ludzka skóra. Nie tylko bezposrednio po traktowaniu srodkiem, lecz takze po kilkakrotnym myciu woda lub po czestym dotykaniu, wartosc indeksu wzrostowo-kontaktowego (KWI), oznaczonego nizej szczególowo opisana metoda, lezy miedzy 0 i 1. Polaczenie bakteriobójczych aldehydów z bakteriostatycznymi fenolami powoduje natychmiastowe zniszczenie wszystkich drobnoustrojów na powierzchniach, poddanych ich dzialaniu, co utrzymuje sie przez dluzszy okres czasu.Natychmiastowego zniszczenia wszystkich drobnoustrojów nie moznaby dokonac tylko przy uzyciu samych90232 3 bakteriobójczych fenoli. Znaczne zniszczenie mikroorganizmów mogloby nastapic dopiero po dluzszym czasie oddzialywania. I na odwrót, same aldehydy dawalyby wprawdzie natychmiastowy efekt dezynfekcyjny, jednak okres oddzialywania nie bylby dlugi.Szczególnie korzystny Jako niejonowy emulgator okazal sie mirystynian izopropylowy. Emulgator poprawia przyczeponosc substancji czynnej do obrabianych powierzchni tworzyw sztucznych i przez to wzmaga jej dzialanie. Równoczesnie wzmacnia polysk wymienionych powierzchni. Dalsze przydatne niejonowe emulgatory to ester polioksyetylenosorbitanu, jak tei ester alkilowy kwasów tluszczowych. Jednak zastosowanie emulgatora przy obróbce powierzchni ceramicznych okazalo sie raczej niekorzystne, gdyi prowadzilo do powstawania oleistych plam. < Srodek nie zawierajacy emulgatora otrzymuje sie na przyklad przez polaczenie etanolowego roztworu 2,4,4'-trójchloro-2'-hydroksydwufenyloeteru z wolnym roztworem skladników aldehydowych wedlug nastepujacej receptury: 2,4,4'-trójchloro-2'-hydroksydwufenylo-eter -0,01 etanol5% ad 82,61 formaldehyd,40% 0,01 glioksal,40% 0,0053 kwas glioksalowy 0,0047 woda podwójnie destylowana ad 17,36 Przez polaczenie obu roztworów otrzymuje sie 100 czesci srodka wedlug wynalazku sluzacego do trwalej dezynfekcji powierzchni przedmiotów uzytkowych. Srodki wedlug wynalazku mozna otrzymac takze w postaci areozolowej. Mozna tu stosowac bez przeszków znane gazy wytlaczajace.Efektywnosc dzialania srodka wedlug wynalazku mozna okreslic za pomoca indeksu wzrostowo-kontaktowego (KWJ). Stosowane dotychczas znane bakteriologiczne metody badan, na przyklad metoda dyfuzyjna, nie sa tu przydatne, gdyz naniesione bakteriostatyczne substancje, na skutek nierozpuszczalnosci w wodzie nie dyfunduja do pozywki i dlatego nie stanowia bariery hamujacej. Przeciwnie trzeba bylo opracowac nowa metode badan, polegajaca na tym, ze przeznaczone do badania substancje nanosi sie na nosnik, który nastepnie umieszcza sie tak, w pozywce, by powierzchnia nosnika byla akurat przykryta pozywka agarowa. W ten sposób umozliwia sie najpierw zaszczepienie, a potem wzrost bakterii. Grubosc warstwy nad nosnikiem wynosi tylko ulamek milimetra. W ten sposób powstaje podczas okresu wylegania prawie bezposredni kontakt miedzy badana substancja i naniesionymi gatunkami bakterii.W metodzie tej kontrole rozwoju bakterii uzyskuje sie dzieki temu, ze na warstwie pozywki agarowej, nie stykajacej sie z nosnikiem, zachodzi optymalny rozwój bakterii. Metoda ta umozliwia równoczesnie wyciagniecie wniosku odnosnie rozpuszczalnosci badanej substancji w wodzie, gdyz hamowanie rozwoju bakterii poza obrebem .nosnika — a wiec w strefie kontrolnej — wskazuje na to, ze badana substancja wskutek posiadanej przez nia rozpuszczalnosci w wodzie przedyfundowala podczas rozwijania sie bakterii do otaczajacej pozywki. Po zakonczeniu fazy rozwoju bakterii nalezy oceniac wielkosc indeksu kontaktowo-wzrostowego wedlug nastepujacej skali: 0 = calkowite hamowanie rozwoju na calej powierzchni kontaktu, 1 = minimalny rozwój na brzegach powierzchni kontaktu, 2 = pojedyncze mikrokolonie na powierzchni kontaktu, 3 = mala ilosc mikrokolonii na powierzchni kontaktu, 4 = optymalny rozwój na powierzchni kontaktu w porównaniu z rozwojem w strefie kontrolnej.Ponizsze przyklady sluza do blizszego objasnienia wynalazki;.Przyklad I. Srodek asenizacyjny bedacy przedmiotem wynalazku otrzymano w nastepujacy sposób: 2,5 ml 36% roztworu formaldehydu, 0,45 g kwasu glioksalowego i 0,2 g glioksalu rozpuszczono w wodzie destylowanej, po czym dodano tyle wody, aby cala objetosc roztworu wynosila 270 ml. Nastepnie 1,0 g 2,4,4'-trójchloro-2'-hydroksydwufenyloeteru, 10,0 ml mirystynianu izopropylu i 0,5 ml koncentratu zapachowego rozpuszczono w 96% alkoholu etylowym i przez dodanie dalszej ilosci alkoholu doprowadzono objetosc roztworu do 730 ml. < Roztwór wcdny wlano przy silnym mieszaniu do roztworu alkoholowego, otrzymujac w ten sposób klarowny gotowy do uzycia roztwór srodka asenizacyjnego.Przyklad II. Roztwór do napelniania puszek aerozolowych otrzymano w nastepujacy sposób: Najpierw rozpuszczono w wodzie destylowanej 1,091 litra 36% roztworu formaldehydu, 0,3928 kg kwasu glioksalowego i 0,1746 kg glioksalu, ogrzewajac równoczesnie calosc do temperatury 60-80°C, po czym doprowadzono objetosc roztworu do 72,44 litra. < Nastepnie rozpuszczono 0,4364 kg4 90 232 2,4r4'»trójch!oro*2'hydroksydwufenyloeteru, 4,364 litra mirystynianu izopropylu i 0,2182 litra koncentratu zapachowego w 96% alkoholu , po czym doprowadzono objetosc roztworu do 364,16 litra. « Po dodaniu roztworu wodnego do roztworu alkoholowego i wymieszaniu otrzymano klarowny srodek asenizacyjny, którym napelniono puszki aerozolowe. Ne kazde 369 g srodka stosowano 81 g gazu wytlaczajacego o skladzie: Frigen 12 i Frigen 114 w stosunku 40 :60. '• Próby porównawcze: Trwalosc dzialania przeciwbakteryjnego powyzszych srodków na powierzchnie aparatów telefonicznych z polimerów akrylonitrylu, butadienu i styrenu (Novodur) badano przez oznaczanie WKJ. W tym celu wypilowario z aparatów telefonicznych czworokatne plytki o dlugosci krawedzi 2 X 2 cm a nastepnie zwilzono je srodkami przez pocieranie ich powierzchni wata nasycona badanym roztworem. WKJ oznaczono w wyzej podany sposób, przy czym poddawano próbie 10 szczepów kazdego z gatunków: Escherichia coli, Proteus spec, Pseudomonas aeruginosa i Aerobacter Klebsieila. Do porównania sluzyl roztwór o zawartosci 0,1% wagowych 2,4,4'-trójch!oro-2'-hydroksydwufenyloeteru w wodnym roztworze alkoholu etylowego o stezeniu 70% objetosciowych. « Próba 1. Najpierw oznaczono WKJ ha plytkach, potraktowanych srodkiem A (przyklad I, srodkiem B( przyklad II) i srodkiem C (porównanie) oraz wysuszonych w powietrzu.Dla wszystkich badanych srodków stwierdzono WKJ o wartosci 0. < Próba 2. Gdy powyzsze badania wykazaly doskonale dzialanie srodka, wówczas przeprowadzono dalsze badania, dotyczace trwalosci impregnacji. Badania te polegaly na tym, ze po przetarciu powierzchni plytek z tworzyw sztucznych wata, nasycona badanym srodkiem wkladano je szesciokrotnie po kolei do pozywki agarowej i wyjmowano; dopiero po ostatnim wlozeniu zakazano je róznymi szczepami bakterii. Ze wzgledu na koniecznosc usuwania warstwy agaru, pokrywajacej plytki, po kazdym wlozeniu ich w pozywke agarowa plytki potraktowane srodkiem C wykazaly WKJ tylko o wartosci 1, podczas gdy dla srodków A i B stwierdzono WKJ o wartosci 0.Próba 3. Wykonano szereg badan,majacych na celu mozliwie wierne nasladowanie warunków, wystepujacych przy praktycznym stosowaniu srodków. W tym celu przetarto powierzchnie plytek tak, jak to poprzednio opisano, wata nasycona badanymi roztworami. Nastepnie jeszcze przed umieszczeniem w pozywce agarowej wykonano na powierzchni potraktowanej srodkiem, lacznie 100 odcisków palców. Przy tym w kazdym przypadku tylko jedna z tak potraktowanych plytek pozywkowych zaszczepiono bakteriami; podczas gdy druga sluzyla zawsze do porównania. Nastepnie kazda pare plytek pozostawiono do wylegania zarazków w temperaturze 37°C wciagu 20 godzin, po czym oznaczono na zakazonej plytce WKJ, a nastomiast na niezakazonej obserwowano stopien rozwoju zarazków, naniesionych przez dotkniecia palcami. < Srodki, bedace przedmiotem wynalazku, okazaly sie w pelni skuteczne, gdyz zarazki, naniesione przez dotkniecia palcami, nie mogly sie na plytkach rozwinac. Dla srodka C stwierdzono WKJ o wartosci 1—2, zas dla srodkówA i B WKJ o wartosci 0. Srodki, bedace przedmiotem wynalazku, okazaly sie wiec wyraznie Icpsze. PL PL