Przedmiotem wynalazkujest urzadzenie do ustawiania ryb transportowanych w kierunku swej osi wzdluznej wedlug jednolitego usytuowania glowa—ogon przez zmiane usta¬ wienia ryb doprowadzanych ogonem do przodu, z co naj¬ mniej jednym korytem doprowadzajacym i korytem odpro¬ wadzajacym, oraz z umieszczonym pomiedzy nimi czlonem zaciskowym, obrotowym wokól zasadniczo poziomej osi zawierajacym wiele elementów szczekowych, sluzacym do chwytania czesci ogonowej ryb doprowadzanych ogonem do przodu i do zmiany ustawienia tych ryb.W opisie patentowym szwedzkim nr 211 484 opisano urzadzenie, w którym zespól zwrotny, umieszczony nad zsuwnia doprowadzajaca, znajduje zastosowanie do obra¬ cania ryb podawanych ogonem do przodu w kierunku glowa do przodu. Zespól zwrotny zawiera obrotowo napedzane szczeki, zlozone z ramienia nieruchomego i ramienia rucho¬ mego, przy czym ramie ruchome jest przytrzymywane spre- zynowo w polozeniu otwartym. Podczas gdy ramie nierucho¬ me szczeki opisuje droge obrotu w przyblizeniu styczna do zsuwni doprowadzajacej, ramie ruchome przy zblizeniu sie do zsuwni doprowadzajacej jest wbrew sile sprezyny spy¬ chane do polozenia zamkniecia z ramieniem nieruchomym.Urzadzenie synchronizujace zapewnia zwalnianie ryby zawsze wtedy, gdy szczeki sa w polozeniu gotowosci, tak ze ryby sa oddzielnie doprowadzane do szczeliny szczekowej przebiegajacej w stanie gotowosci równolegle do zsuwni doprowadzajacej. Ryba przesuwajaca sie ogonem do przodu dostaje sie przy tym swa pletwa ogonowa w szczeline szcze¬ kowa, podczas gdy ryba poruszajaca sie glowa do przodu 'jest przytrzymywana przez nieruchome ramie szczek, Ryba 10 15 20 80 trzymana w ten sposób zaciskowo przy dalszym obrocie szczek w swej czesci ogonowej zostaje sciagnieta ze zsuwni doprowadzajacej i znowu oddana, gdy znajduje sie w po¬ lozeniu zwisajacym, to znaczy teraz glowa do przodu. W tym polozeniu równiez ryba ustawiona juz glowa do przodu jest uwalniana na skutek ruchu rozchodzenia sie szczek wzgledem zsuwni doprowadzajacej.Urzadzenie to nie znalazlo zastosowania w praktyce, po¬ niewaz z jednej strony nie mozna zapewnic, by pletwa ogo¬ nowa dostawala sie w szczeline szczekowa, a z drugiej strony nie mozna uniknac, by poszczególne, zwlaszcza mniejsze ryby byly chwytane za korpus i uszkadzane przez zgniatanie.Z opisu wzoru uzytkowego RFN nr 8 129 197 znane jest urzadzenie do zmiany ustawienia ryb doprowadzanych ogonem do przodu, które pracuje wedlug opisanej zasady zaciskowej. Zlozone jest ono z czlonu zaciskowego nape¬ dzanego obrotowo wokól poziomej osi, skladajacego sie z wielu elementów szczekowych tworzacych szczeline za¬ ciskowa prostopadla wzgledem osi. Urzadzenie to ma koryto doprowadzajace ze szczelina u podstawy, które jest umiesz¬ czone tak, ze szczelina ta jest usytuowana zgodnie ze szczeli¬ na zaciskowa czlonu zaciskowego i jest zwrócona otwartymi elementami szczekowymi w obszar tego czlonu zaciskowego.W miejscu dolaczenia do czlonu zaciskowego koryto dopro¬ wadzajace ma boczny otwór, do którego dolaczone jest koryto odprowadzajace, przebiegajace obok czlonu zacisko¬ wego.Urzadzenie to nie zapewnia wystarczajacej niezawodnosci dzialania. Jest to powodowane tym, ze zwlaszcza wygiete ryby mijaja swa pletwa ogonowa szczeline zaciskowa czlonu 137 155137 155 3 zaciskowego i sa podawane bezposrednio do koryta odpro¬ wadzajacego glowa do przodu.Celem wynalazku jest polepszenie oplacalnosci przy maso¬ wej obróbce mniejszych ryb, zwlaszcza bezluskowych, takich jak przykladowo sardynki.Zadaniem wynalazku jest 'opracowanie urzadzenia typu podanego we wstepie, majacego zwarta konstrukcje i przy duzej.przepustowosci niezawodnie chwytajacego i powoduja¬ cego obracanie ryb ustawionych ogonem do przodu.Zadanie to rozwiazano wedlug wynalazku przez to, ze koryto doprowadzajace oraz koryto odprowadzajace sa usytuowane zgodnie z plaszczyzna szczeliny zaciskowej, zamykanej w obszarze usytuowanym pomiedzy miejscami dolaczenia koryta doprowadzajacego i koryta odprowadza¬ jacego do tego czlonu zaciskowego, przy czym czlon zacis¬ kowy na swym obwodzie ma rowek zwrócony do szczeliny zaciskowej, korzystnie utworzony przez powierzchnie sciec.Uzyskiwane przez to zalety polegaja zwlaszcza na tym, ze z duza niezawodnoscia chwytana jest pletwa ogonowa nawet odksztalconych ryb, przez co znacznie zmniejsza sie bledy przy ustawianiu ryb.Aby umozliwic prowadzenie pletwy ogonowej konieczne dla wprowadzania w szczeline zaciskowa czlonu zacisko¬ wego, koryto doprowadzajace przy swym koncu zwróconym do czlonu zaciskowego jest zwezone w kierunku szczeliny zaciskowej.Postac wykonania korzystna ze wzgledu na swa prostote i zwartosc charakteryzuje sie tym, ze czlon zaciskowy zlo¬ zony jest ze sztywnej tarczy zaciskowej oraz z tarczy plytko¬ wej podzielonej na plytki przez promieniowe szczeliny, a po¬ nadto do zamykania plylek w wymienionym obszarze prze¬ widziana jest nieruchonma szyna krzywkowa ze sprezystym dociskiem do tarczy zaciskowej.Szczególnie oszczedne przeprowadzanie ryb z koryta doprowadzajacego na koryto odprowadzajace uzyskuje sie pfrzez to, ze czlon zaciskowy otoczony jest w wymienionym obszarze przez umieszczone nieruchomo powierzchnie prowadzace, które tworza koryto przeprowadzajace dla prowadzenia ryb, przebiegajace w plaszczyznie obrotu czlonu zaciskowego.W celu zwiekszenia przepustowosci urzadzenia przed korytem doprowadzajacym mozna umiescic napedzane ruchem drgajacym koryto zasilajace, które doprowadza ryby oddzielnie do koryta doprowadzajacego.Wynalazek zostanie dokladniej opisany na podstawie rysunku, na którym fig. 1 przedstawia urzadzenie wedlug wynalazku w widoku z boku z czesciowym przekrojem, przy zdjetej przedniej powierzchni prowadzacej, a fig. 2 przedstawia to urzadzenie w widoku od strony koryta odpro¬ wadzajacego na zespól zaciskowo-zwrotny.W nie przedstawionym szkielecie urzadzenia do ustawiania ryb umieszczone jest przebiegajace pochylo koryto zasila¬ jace 1 zlozone z dwóch scian 1 i 3 ustawionych wzgledem siebie na ksztalt litery V, które sa niezaleznie od siebie napedzane ruchem drgajacym korzystnie w przeciwnych kierunkach, a przy swej podstawie pozostawiaja waska szczeline 4. Do dolnego konca 5 koryta zasilajacego 1 dola¬ czone jest stromiej ustawione koryto doprowadzajace 6 o przekroju w przyblizeniu trapezowym, którego dolnemu koncowi 7 przyporzadkowany jest napedzany obrotowo wokól osi poziomej 9 zespól zaciskowo-zwrotny 8 tak, ze podstawa koryta doprowadzajacego 6 jest w przyblizeniu zwrócona na os 9. Zespól zaciskowo-zwrotny 8 zlozony jest z czlonu zaciskowego 10 w postaci sztywnej tarczy zaciskowej 11 zamocowanej na osi 9 oraz umieszczonej 4 w odstepie od niej równiez na osi 9, obracajacej sie wraz z nia tarczy plytkowej 12 zlozonej z wielu utworzonych przez promieniowe szczeliny rozdzielajace plytek 14 two¬ rzacych elementy szczekowe 13, których glówki 15 tworza 5 korpus obrotowy o srednicy tarczy zaciskowej 11. Plytki 14 sa trzymane pod naciskiem nie pokazanych sprezyn tak, ze pomiedzy tarcza zaciskowa 11 a tarcza plytkowa 12 znajduje sie otwarta szczelina zaciskowa 16, która przy swym obwodzie ograniczona jest przez sciecia 17 i 18. Plytki 14 10 swymi bokami zewnetrznymi 19 wchodza w polaczenie robocze z nieruchoma wzgledem tarczy zaciskowej 11 szyna krzywkowa 20 umieszczona koncentrycznie wzgledem osi 9 tak, ze w obszarze 21 rozciagajacym sie w przyblizeniu od miejsca polaczenia koryta doprowadzajacego 6 z czlonem 15 zaciskowym 10, w zakresie kata srodkowego okolo 90 °, wszystkie plytki 14 sa odksztalcone, dzieki czemu w tym obszarze 21 nastepuje zamykanie szczeliny zaciskowej 16.Dolny koniec 7 koryta doprowadzajacego 6 usytuowany naprzeciw szczeliny zaciskowej 16 jest wykonany jako zwe- 20 zony, tak ze jego przekrój poprzeczny w tym obszarze jest dopasowany do rowka utworzonego ze sciec 17 i 18. W o- bszarze 21 czlon zaciskowy 10 otoczony jest powierzchniami prowadzacymi 22 umieszczonymi nieruchomo, które tworza koryto przeprowadzajace 23, przebiegajace w plaszczyznie 25 obrotu czlonu zaciskowego 10, przy którego podstawie znajduje sie szczelina zaciskowa 16.Urzadzenie wedlug wynalazku dziala nastepujaco. Ryby, ustawiane przykladowo w celu automatycznego przekazania na urzadzenie do obróbki ryb, sa odpowiednio podawane na 30 koryto zasilajace 1, z którego na skutek jego pochylenia i ruchu drgajacego doprowadzane sa w kierunku jego osi wzdluznej do koryta doprowadzajacego 6, po którym ryby doprowadzane sa do zespolu zaciskowo-zwrotnego 8.Podczas gdy ryba slizagjaca sie glowa do przodu, na skutek 35 tepego uksztaltowania swej glowy nie moze wejsc w szczeline zaciskowa 16 i na skutek uksztaltowania dolnego konca 7 koryta doprowadzajacego 6 jest wypychana z niego w koryto przeprowadzajace 23 utworzone z powierzchni prowadzacej 22, pletwa ogonowa ryby przychodzacej ogonem do przodu 40 wchodzi w szczeline zaciskowa 16. Obrót czlonu zacisko¬ wego 10 powoduje teraz, ze plytki 14 swymi bokami ze¬ wnetrznymi 19 najezdzaja na szyne krzywkowa 20 tak, ze szczelina zaciskowa 16 zweza sie pod ich dzialaniem, a ple¬ twa ogonowa znajdujaca sie w .tej szczelinie zostaje zacis- 45 nieta. Tak uchwycona ryba jest wedlug fig. 1 w trakcie dalszego obrotu wciagana w koryto przeprowadzajace 23 tak, ze jest ona prowadzona pod dzialaniem sily ciezkosci i bocznie przez powierzchnie prowadzace 22 z przyleganiem do obwodu czlonu zaciskowego 10. Po przejsciu przez naj- 50 wyzszy punkt drogi obrotu czlonu zaciskowego 10 ryba jest coraz bardziej stawiana na ogonie, az wreszcie nastepuje przerzucenie do polozenia wiszacego. Z polozenia tego ryba jest zwalniana przez odejscie plylek 14 trzymajacego ja w zacisnieciu elementu szczekowego 13 od szyny krzywko- 55 wej 20. Uwolniona ryba zeslizguje sie teraz glowa do przodu w koryto odprowadzajace 24 i wraz z innymi rybami dopro¬ wadzanymi juz glowa do przodu moze byc podawana przy¬ kladowo do maszyny oglawiajacej lub filetujacej.Przed wejsciem do wymienionych maszyn obróbczych 60 mpzna dodatkowo przeprowadzic ustawienie polozenia brzuszno-grzbietowego. W tym celu stosowane sa odpowied¬ nie znane urzadzenia. W celu zwiekszenia wydajnosci mozna ustawic równolegle obok siebie kilka opisanych urzadzen, przy czym czlony zaciskowe moga byc wsparte na wspól- 65 nym walku.137 155 5 Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie do ustawiania ryb prowadzonych w kie¬ runku swej osi wzdluznej wedlug jednolitego uporzadko¬ wania glowa—ogon przez zmiane ustawienia ryb doprowa¬ dzanych ogonem do przodu, z co najmniej jednym korytem doprowadzajacym i jednym korytem odprowadzajacym, oraz z przyporzadkowanym im napedzanym zespolem za- ciskowo-zwrotnym, który zawiera obrotowy wokól zasadni¬ czo poziomej osi czlon zaciskowy z wieloma elementami szczekowami tworzacymi szczeline zaciskowa do chwytania czesci ogonowej ryb doprowadzanych ogonem do przodu i do zmiany ich ustawienia, znamienne tym, ze koryto dopro¬ wadzajace (6) oraz koryto odprowadzajace (24) sa umieszczo¬ ne w jednej plaszczyznie ze szczelina zaciskowa (16), zamy¬ kana w obszarze (21) usytuowanym pomiedzy miejscami dolaczenia koryta doprowadzajacego (6) i koryta odpro¬ wadzajacego (24) do czlonu zaciskowego (10), przy^czym czlon zaciskowy (10) na swym obwodzie ma obwodowy rowek zwrócony do szczeliny zaciskowej (16), korzystnie utworzony przez powierzchnie sciec (17,18). 6 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze koryto doprowadzajace (6) przy swym koncu (7) zwróconym do czlonu zaciskowego (10) jest zwezone w kierunku do szczeli¬ ny zaciskowej (16). 5 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze czlon zaciskowy (10) zawiera sztywna tarcze zaciskowa (11) oraz tarcze plytkowa (12) podzielona na plytki (14) przez pro¬ mieniowe szczeliny, a w celu zamykania plytek (14) w ob¬ szarze (21) usytuowana jest nieruchoma szyna krzywkowa (20) ze sprezystym dociskiem do tarczy zaciskowej (11). 4. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze czlon zaciskowy (10) w obszarze (21) otoczony jest przez umie¬ szczone nieruchomo powierzchnie prowadzace (22), które 15 tworza koryto przeprowadzajace (23) do prowadzenia ryb, przebiegajace w plaszczyznie obrotu czlonu zaciskowego (10). 5. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze przed korytem doprowadzajacym (6) umieszczone jest koryto za- 20 silajace (1), napedzane ruchem drgajacym. PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL