A Bridge Too Far (1977)

Grootse en mooi gemaakte oorlogsfilm over de slag om de brug van Arnhem, en die word mooi in beeld gebracht ook samen met een cast vol met grote namen. De actie scenes zijn mooi gedaan en dat maakt hem naast het verhaal erg goed, zeker de moeite waard om hem te gaan zien check it out.

In mijn herinnering was dit de film die vroeger het vaakst rond 4 of 5 mei op TV was, Toch zag ik hem nooit. Films op TV kijk ik nog maar zelden. Maar dit is een DVD die vrij makkelijk tweedehands voor zacht prijsje te vinden is. Dus ik had het liggen. Vanavond zelf opgezet.

Onlangs zag ik Young Winston, de film die Attenborough vijf jaar voor deze maakte en dat blijkt deels een vingeroefening voor deze. Young Winston is geen kleine film, maar deze is nog een paar maatjes groter. En ook beter. Dat komt vooral omdat de zwakke plek van Young Winston de karakterontwkkeling was. En daar doet deze film maar weinig aan en dat blijkt te werken.

De film tracht een beeld te geven vanuit meerdere gezichtspunten van de slag van Arnhem. En doet niet wat veel van dit soort oorlogsfilms vaak doen. Namelijk een paar overzichtelijke hoofdpersonen nemen en je daar emotioneel aan koppelen. Daardoor vermijdt de film sentiment en is het in zekere zin een wat zakelijke verfilming, zonder veel sentiment.

De cast is indrukwekkend en het feit dat Nederlanders Nederlands praten en Duitsers Duits is ook best fijn. Het is daardoor jammer dan Olivier en Ullman in Nederlandse rollen gecast zijn en de leider van de Poolse brigade door Gene Hackman met accentje gespeeld wordt. Dat zijn compromissen. De muziek was me veel te heroisch en niet direct mijn smaak.

Connery is het dichtst wat de film bij een hoofdrol komt. Hij was erg goed, De film is behoorlijk lang en slaagt niet volledig in al zijn ambities, maar hij komt zonder meer verder dan ik had gedacht.

Wat een goede film. In een adem gekeken.

De nederlanders spreken nederlands, de nazis spreken duits en een engelsman spreekt engels. Zo hoort het in mijn ogen ook te zijn.

Ook de cast was een groep met geweldige acteurs. Leuk om Peter Faber kort in de film te hebben mogen gezien.

Deze film blijft in de verzameling.

De film is van United Artists/MGM later overgenomen door 20th Century Fox. Het beeld van de Blu-ray is erg duidelijk alleen de enkele Nederlandse dialogen zijn niet ondertiteld. Op de dvd ook niet, de s.e. heeft op disc 2 extra's over het maken van de film, veteranen aan het woord en Attenborough.

Het volgt dezelfde lijn als The longest day, veel bekende acteurs en gebaseerd op het boek van Cornelius Ryan met daarin allerlei ervaringen van mensen die het hebben meegemaakt en het is eigenlijk ook als anti-oorlogsfilm bedoeld.

Een dure film die financieel succesvol was maar met matige kritieken. Over grotendeels mislukte operatie Market Garden, september 1944, een ambitieus plan van Montgomery zodat de oorlog voor de Kerst was afgelopen.

Intro blijft goed waarna de film wat uitvoerig en traag verloopt zoals veel Britse oorlogsfilms, al blijft gedeelte met officier Fuller ook boeiend maar wordt zijn informatie over SS divisie net als die van het Nederlands verzet genegeerd. Hoewel toch al twijfelachtig wordt met operatie begonnen. Als kijker ben je dan al op de hoogte maar als de landing achter de rug is komen ze toch vrij snel erachter dat tegenstand van terugtrekkend Duitse leger sterker is dan men had vermoed. Gedetailleerd en volgens verschillende bronnen op internet ook grotendeels accuraat verslag van deze operatie.

Zodra ze aan boord gaan van vliegtuigen wordt de film stukken beter en blijft totdat Duitsers om overgave vragen maar dit aanbod wordt afgeslagen en hier zwakt de film langzaam af, hoogstens met de oversteek over de rivier (Robert Redford) dat het weer wat beter wordt. Visueel blijft prachtig gemaakt met al die vliegtuigen, voertuigen en een heleboel figuranten.

Deze film heeft mij nooit van begin tot einde weten te boeien. Maar vergeleken met The longest day kreeg ik iets meer binding met de spelers, vooral Sean Connery en Anthony Hopkins kwamen (dit keer) opvallend goed over. En wordt getoond hoe Nederland langzaam wordt bevrijd maar dat de opmars hierdoor ook vertraagd wordt. Aanvankelijk zijn er nog wel wat successen maar daarna volgt de één na de andere tegenslag.

Blijft ongeveer op hetzelfde niveau als 2022, grotendeels nog steeds prima mee vermaakt, al is hij wel veel te lang en te uitvoerig.

Als ik een dag na het kijken van de film iemand met een Market Garden T-shirt in de echte wereld zie fietsen en enkele jaren geleden bij Ede een indrukwekkend monument met parachutisten zag, dan weet je dat deze geschiedenis er echt toe doet. De film is heel sterk gebaseerd op de gebeurtenissen en ook qua locaties erg geloofwaardig geplaatst in Nederland. Als geschiedenisles is A Bridge too Far dan ook zeker geslaagd. Als speelfilm had er nog wat meer van verwacht. De grote namen zijn zeker goed, maar de soms iets te geforceerde scenes tonen toch de ouderdom van de film net te regelmatig. Het blijft wel een mooie productie om te kijken en de markeert enkele belangrijke dagen uit onze geschiedenis.

Ik kan dit toch niet echt een goede film vinden.

Documentair klopt het allemaal net niet goed genoeg, wordt er te weinig van de achtergrond vermeld, en komt er te weinig van de tegenpartij langs. Als geromantiseerde film vagelijks gebaseerd op het onderwerp ontbreekt teveel de focus. Als grote productie lijkt er teveel gekeken te zijn naar de grote voorbeelden, maar daar geen les van geleerd, niet van begrepen te zijn wat die films precies tot iets bijzonders maakte. Zelfs maar een basaal idee van voor wie deze film is, en welke boodschap er voor hen is komt er niet uit.

Terwijl kosten noch moeite gespaard zijn. Een wellicht ongeevenaarde cast, en als een daarvan ook maar het kleinste steekje heeft laten vallen, dan heb ik daar niets van gemerkt. Zelfs de extras zijn prima - ik herinner me nog dat er indertijd een artikel over in de krant stond, dat de kinders uit Deventer hun haar in de goede stijl moesten laten knippen om mee te mogen doen - toch een hele opoffering in de langharige jaren-70. Ik vraag me af of we nu het verschil nog zouden zien, en of de makers zich niet beter op de hoofdzaken hadden kunnen richten. Een meer samenhangend verhaal, wellicht, of een moraal.

Maar wellicht was het daar toen ook gewoon nog te vroeg voor. Je kan eigenlijk pas een echt goede beschouwende film over dit soort lastig liggende gebeurtenissen maken als de emoties er over zover weg zijn dat je ongestoord je gang kan gaan, en dat is voor Market Garden nu, vandaag eind 2025, volgens mij nog steeds te vroeg. Dat hadden de makers zich kunnen en moeten realiseren, in plaats van blind een soort Longest Day in een andere setting te willen produceren - en in hun enthousiasme daarover ietwat te vergeten dat het nog niet zo lang geleden was. Dat een deel van de betrokkenen gewoon nog leefden, om maar eens iets heel voor de hand liggends te noemen.

Voor zo ongeveer alle bekende namen is een beroemde en gevierde acteur gevonden om die rol uit te beelden, en grotendeels komt de film daar ook wel mee weg - al moet ik zeggen dat ik de taal van Liv Ullman wel erg vind tegenvallen. Had daar iemand voor van straat gehaald, de eerste beste bakkersmeid had het beter gedaan. En hetzelfde geldt voor Peter Faber, wat een blamage voor het Nederlandse acteursgilde.

Daar staat dan weer tegenover dat er een klein maar perfect rolletje is voor Denholm Elliot - zo iemand die vrijwel altijd wel hetzelfde soort rol speelt, maar daarmee elke keer wel een essentiele inkleuring geeft aan de film waar het om gaat. Er zijn toch maar weinig acteurs die dat zo goed kunnen, eigenlijk is de enige andere die me te binnen schiet de even onvolprezen Eddie Marsan.

Verder is het meer een kwestie van wie er eigenlijk niet meedeed. Sean Connery krijgt een heldenrol, Hopkins mag de beroemde John Frost neerzetten waar de nieuwe brug in Arnhem naar vernoemd is, Michael Caine als de verzakende Vandeleur, James Caan met zijn overbodige feelgood uitstapje in het bos, tot en met Laurence Olivier aan toe. Er is er eigenlijk maar een die er ietsje uitspringt, en dat is ook meteen de reden waarom ik deze film nu gekeken heb: Gene Hackman.

Zijn rol als de kritische majoor-generaal Stanisław Sosabowski komt er maar matigjes uit, veel verder dan wat geklaag en gemor komt het niet, terwijl zijn rol in het echt volgens talloze bronnen toch veel groter was. Des te erger dat hij ondanks zijn enorme inspanningen achteraf als zondebok voor het mislukken van de operatie is neergezet - niet dat de film daar iets aan bijdraagt, maar daar had toch wel een wat duidelijker standpunt in genomen mogen worden. Nog maar zo'n reden waarom ik denk dat deze film te vroeg gemaakt is.

Wel zoals altijd een erg mooie rol van Hackman. Jammer dat hij er niet meer bij zal zijn, als de onvermijdelijke remake over een jaartje of twintig, dertig, vijftig eindelijk komt. Als er duidelijk uitgesproken kan worden dat het toch een beetje een vergissing was om dit avontuur aan te gaan, en dat er absurd geblunderd is met tienduizenden slachtoffers als resultaat.

Waar gehakt wordt vallen spaanders, maar als de boom de verkeerde kant uit valt moet je in staat zijn om daarvan toe te geven dat het fout ging. Daar lijkt nog steeds geen sprake van, en dat de film daar geen standpunt in, of zelfs maar over kan of wil nemen nekt het voor mij. Kom maar eens terug als je er uit bent, dat is de beste samenvatting.