‘Je Mot naar ‘t Oostfront Gaan, dan Ken Je Dik op Je Donder Krijgen’: Over S. Carmiggelt ‘De Oorlog in Stukjes’ - Ellen Krol (2026)
Alternatieve titel: Fragment #55
Nederlands
Biografie / Historisch
32 pagina's
Eerste druk: Fragment,
Leiden (Nederland)
Afgelopen jaar verscheen ‘De Oorlog in Stukjes’, een keuze uit Carmiggelts Kronkels over de oorlog. Deze bundel werd enthousiast ontvangen, maar op één punt sterk bekritiseerd, namelijk het gemis aan annotaties en tekstkritiek. Deze uitgave wil in die lacunes voorzien. Aan de hand van deze Kronkels volgt Ellen Krol in dit boek hoe Carmiggelt zijn eigen verzetsverleden maskeerde, mogelijk omdat ‘de gewone mensen’ anders dagelijks aan eigen eventuele tekortschieten herinnerd zouden worden. En hoe schrijft Carmiggelt over de Nederlander onder Duitse bezetting en over de verhouding tussen vervolgde en niet-vervolgde Nederlanders? Er duiken in de jaren ’50, een tijd dat in Nederland de Jodenvervolging bijna uit het collectieve geheugen weggewist leek, stationstaferelen met deportaties van joden op in de Kronkels. Wrevel tussen onderduikers en onderduikgevers komt al vroeg ter sprake, en in latere jaren de rol van snoevers en overgebleven stille betrokkenen die zonder enige pathos hun verhaal doen. Zoals Carmiggelt zelf.
De bundel, niet meer dan een bloemlezing, is niet bedoeld om een analyse van Carmiggelt's rol en houding in en ná de bezetting op scherp te stellen. Nog minder om een psychologisch portret van Kronkel te schetsen. Nu lijkt het alsof Carmiggelt en de samensteller van de bundel, zoon Frank, zaken uit het bezettingsverleden en de illegaliteit bewust hebben gebagatelliseerd. Carmiggelt vertelde niet alles en had daar zijn respectabele redenen voor. Over zichzelf en zijn diepste beweegredenen sprak hij niet graag. Die kunnen we dan ook beter niet voor hem invullen.
'De oorlog in stukjes' mist inderdaad een verantwoording voor de selectie, en heeft zelfs geen voor- of nawoord. Het gaat dan ook kennelijk niet om de duiding, maar om de stukjes zelf. Carmiggelt schreef nog veel meer over de bezettingstijd dan hier verzameld. En dan ook nog in meer indirecte bewoordingen. Een biografie over Carmiggelt zou dat gemis aan duiding kunnen verhelpen, maar meer dan de biografie van Henk van Gelder (1999) heb ik niet kunnen vinden. Ik denk zomaar dat Carmiggelt het niet zou waarderen als hij als verzetsheld geportretteerd en herinnerd zou worden. Als iemand de betrekkelijkheid van titels kon doorzien, dan was hij dat wel.
De Oorlog in Stukjes - Simon Carmiggelt (2025)